بررسی اعتماد شهروندان به پلیس با تأکید بر دیدگاه عدالت رویه‌ای و عملکرد پلیس

نوع مقاله: مقاله علمی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، ایران

2 کارشناس ارشد پژوهشگری علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، ایران

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی میزان اعتماد شهروندان قروه‏ای به پلیس این شهر و مقایسه اهمیت مدل فرایند محور (عدالت رویه‏ای) و مدل ابزاری (عملکرد پلیس) در تبیین اعتماد شهروندان به پلیس با استفاده از نمونۀ 390 نفری از شهروندان 18 سال و به بالای ساکن شهر قروه که به روش نمونه‏گیری خوشه‏ای چند مرحله‌ای انتخاب شده‏اند پرداخته و از ابزار پرسشنامه برای جمع‏آوری داده‏ها استفاده کرده است. نتایج تحقیق بیانگر این است که میزان اعتماد پاسخگویان به پلیس از (6-1) برابر با 08/4 است که نشانگر سطح اعتماد متوسط به بالای پاسخگویان به پلیس است. نتایج تحلیل دو متغیره بیانگر این است که تفاوت معناداری در میانگین اعتماد به پلیس برحسب جنس، وضعیت تأهل، درآمد، مذهب و قومیت پاسخگویان وجود نداشته است؛ اما تفاوت معنی‌داری در میانگین اعتماد به پلیس، برحسب سطح تحصیلات پاسخگویان وجود داشته است. همچنین نتایج تحلیل رگرسیونی بیانگر این است عدالت رویه‌ای در مقایسه با عملکرد پلیس تأثیر بیشتری بر میزان اعتماد پاسخگویان به پلیس داشته است. در این میان کیفیت تصمیم‌گیری (بی‏طرفانه، منصفانه و مبتنی بر قانون بودن تصمیمات پلیس) از ابعاد شاخص عدالت رویه‌ای و مؤثر بودن پلیس از ابعاد شاخص عملکرد (کارآمدی و مؤثر بودن پلیس در مبارزه علیه جرم و جنایت و حفظ نظم و امنیت جامعه) به ترتیب بیشترین تأثیر را بر میزان اعتماد به پلیس پاسخگویان داشته‏ اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study Citizens Trust to the police by Emphasis on View of Procedural Justice and Police Performance

نویسندگان [English]

  • Mohammad Bagher Alizadeh Aghdam 1
  • Fatemeh Golabi 1
  • Egbal Mafakheri 2
1 Associate Professor, Department of Social Sciences, Tabriz University, Iran
2 Master of Science in Social Sciences, Tabriz University, Iran
چکیده [English]

Introduction
The police representative government power; a police’s institution, to achieve its objectives and carry out their duties (maintenance of public order and public security, success in reducing crime and Providing security and order in society and ...) have legitimate power, but only because of coercion and power cannot achieve its goals, the excessive use of authority by the police, not only lead to failure or defect in the exercise of their functions, but  in the eyes of people  seemed police harsh, as a result, this has caused the chasm between citizens and police, and leading to reduce public trust and confidence to the police. In this regard, the police in order to establish community safety and crime prevention requires the participation of citizens, but this is an important time realized that the people trusted the police and to be recognized as legitimate. If the police identified the trustworthy by citizens, reduced need for official control. In this situation, the citizens' sense of responsibility to society and will cooperate with the police in ensuring public order.
Due to the importance of this issue, the present study investigates of Qorveh citizens' trust to the police this town and to compare the importance of a process-based model (procedural justice) and the instrumental model (performance police) to explain citizens' trust to the police investigated. Briefly, from the perspective of the instrumental model, citizens' trust in the police and cooperation with them, result of the effectiveness of the police is in controlling crime and maintaining order and security in society. From the perspective of process-based model, administration of procedural justice by the police in dealing with citizens is a key factor in obtaining the trust of citizens. Finally, with regard to theoretical and empirical literature research the following hypothesis is deduced:
 Hypotheses:
-   Between administration of procedural justice by the police and the citizens' trust to them there is a significant relationship.
-  Between of police performance from the perspective of citizens and their trust to police there is a significant relationship.
 
Material& Methods
Methodologically, this paper is extensive study and in terms of time is sectional one. Also, type of this research is an applied one and method of study is Survey. To collect data of questionnaire was used. The sample consisted of 390 residents aged 18 and older living in Qorveh town which were selected by multistage cluster sampling. In this study, trust in the police inspired division of Tyler with two dimensions of institutional trust and motive-based trust is studied. Institutional trust is tested with 9 items, the items of the questionnaire survey Tyler (2005) and Tyler and Fagan (2008) have adapted. Motive-based trust is tested with 3 items, to measure police performance used of 14 items and Procedural justice has been tested with 17 items, the items of the questionnaire survey Tyler (2005) have been derived.
To assess the reliability of questionnaire is used of face validity. In this regard from the valuable feedback Social Sciences Tabriz University professors have been used. Cronbach's alpha was used to measure the reliability. To analyze the data collected from 19 spss software is used. In univariate analysis, to summarize data and describes the characteristics of the sample and answers according to the levels of the variables measured were used of the frequency distribution tables and descriptive statistics. In bivariate analysis according to the levels of the variables measured used of Statistical tests T, F, and r Pearson. In multivariate analysis to explain the dependent variable (trust to the police) was used of multiple regressions.
 
Discussion and Conclusion
The results indicated that quantity of respondents trust to police ( of 1-6 ) to be equal 4/08, which representing average trust level to the top of respondents to police, the average performance of police (6-1) equal (3 / 99) which is indicative of the level of respondents' satisfaction with police performance has been average. Also average of  procedural justice (4/11) is the which means the observance of procedural justice by Qorveh town  police’s in law enforcement when dealing and communicating with citizens in term of respondents’ assessment is moderate to high.
The results of  Bivariate analysis indicated that there is not a signification difference in the average trust to the police by sex, marital status, income, religion and ethnic of the respondents, but  there is signification different in average trust to the police, according to level of education respondents. As well as the results of regression analysis indicated quality of making decision (neutral, fair and based on legality of the decisions of the police), of dimensions of preeminent police procedural justice and effectiveness police at dimensions of preeminent performance (efficiency and effectiveness of the police in the fight again scrim and maintaining and order and security in society) had greatest impact on quantity of confidence respondents to the police.
Generally, the results indicate that police procedural justice more effective than the police performance at citizens trust to the police that these results support the view was Tyler, Tyler seems to adopt the fair procedurals by the police leading to obedience and respect the citizens 'will be to the police, and will increase the legitimacy of the police, so will attract citizens' trust in the police. In fact, in his view, the key the formation of trust and confidence to the police and thus gain their cooperation, fair and impartial decisions being taken by the police and as well as respectful and courteous behavior by the police with citizens. This result is consistent with the finding of Tyler (2005), Schaap (2012), Hinds and Murphy (2007), Reisig and Lloyd (2009), so that the results of their research indicate that procedural justice have been an important variable affecting on citizens trust to the police.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Trust to the police
  • Institutional trust
  • Motive-based trust
  • Procedural Justice
  • police performance

مقدمه و بیان مسأله

وجود نظم و امنیت از اصولی‏ترین نیازهای مردم و زمینه‏ساز رشد و توسعه پایدار در جامعه است در این میان سازمان پلیس به‌عنوان متولی اصلی تأمین‌ نظم و امنیت در جامعه، حافظ جان، مال و دارایی مردم است و در این راستا قدرت منحصر به ‌فردی به آن واگذار شده است؛ اما پلیس تنها با اتکای زور و اجبار نمی‏تواند به اهداف خود برسد در واقع «پلیس به تنهایی نمی‏تواند روند جرم و بی‏نظمی را مهار کرده و کنترل اجتماعی را اعمال کند پلیس برای پیشگیری از جرم و حل مشکلات محلی، نیاز به همکاری و کمک گروه‏های اجتماعی و انجمن‏ها دارند» (چالوم و همکاران[1]، 1387: 43).

مشارکت و همکاری مردم با پلیس در به وجود آمدن امنیت عمومی مستلزم وجود اعتماد بین آن‌هاست. امنیت انتظامی کارا و مؤثر، بدون مشارکت و همکاری شهروندان ممکن نیست. مشارکت و همکاری مردم منوط به چگونگی تعامل پلیس با مردم، اعتماد مردم به سازمان پلیس و میزان مشروعیتی است که این سازمان در نزد و نظر مردم دارد (غفاری، 1390: 113). سازمان پلیس مانند دیگر سازمان‏ها برای ارتقا سرمایه اجتماعی و اثر بخشی خود نیازمند اعتماد عمومی است تا از این طریق، زمینه‏های تعامل با مردم و مشارکت مطلوب آن‏ها را برای ارتقای توانمندی خدمات‏رسانی و برقراری نظم و امنیت فراهم آورد. سازمان پلیس به دلیل ارتباط گسترده با عموم مردم بیشتر از سازمان‏های دیگر نیازمند اعتماد عمومی است. اعتماد عمومی به پلیس موضوع بااهمیتی برای همه کشورها است؛ زیرا ارتباط نزدیکی با مشروعیت نیروهای پلیس دارد (هانگ و همکاران، ۲۰۱۰: 57 به نقل از ابراهیم پور و همکاران، 1391: 302).

اعتماد عمومی شهروندان به پلیس برای این سازمان بسیار ضروری و حیاتی است؛ به طوری‏که تمایل شهروندان به همکاری با پلیس مثل گزارش کردن جرم و جنایت، آمادگی برای همکاری با پلیس برای تأمین نظم و آرامش محل سکونت خود و... را افزایش می‏دهد. همچنین تبعیت شهروندان از قانون و مقررات را افزایش می‌دهد و پذیرفتن اقتدار عمومی توسط شهروندان برای پلیس بسیار ضروری است.

امروزه مدیران اجرایی پلیس متفق‏القول هستند که حمایت و پشتیبانی مردم از پلیس برای موفقیت فعالیت‌های پلیسی مهم است. نه‌تنها حمایت مردم برای مشروعیت پلیس بنیادی است بلکه کمک و حمایت مردم در کاهش جرم نیز مؤثر است. علاوه بر این‏ها شواهد زیادی وجود دارد که حمایت مردم از پلیس بستگی به رفتار منصفانه و حرفه‏ای پلیس دارد (Miller & et al., 2004:8). وقتی مجریان قانون در اجرای قانون بین افراد تبعیض قائل شوند، در این صورت مردم رویه‏های اعمال قانون را عادلانه نمی‏دانند، در این شرایط مردم نسبت به مجریان قانون بی‌اعتماد خواهند شد (فیروزجائیان، 1389: 384). بدون اعتماد عمومی به پلیس انجام فعالیت‏های پلیسی مشکل و تأمین امنیت عمومی سخت خواهد بود (Goldsmith, 2005:443). نه‌تنها پلیس به اعتماد مردم برای اجرای مؤثر و کارآمد قوانین مشروع نیاز دارد، مردم نیز برای بهره‌مند شدن از خدمات پلیس به اعتماد به آن‏ها نیاز دارند؛ مردمی که به پلیس اعتماد نداشته‏اند، بعید است وقتی شخصاً نیاز به حمایت و کمک دارند پلیس را در جریان بگذارند و به همین صورت، احتمال اینکه جامعه برای حفظ و دفاع از ارزش‏ها و هنجارها به پلیس تکیه بکند بعید و دور از انتظار به نظر می‏رسد (Hohl, 2011a:18). کسی که به پلیس بی‏اعتماد است کمتر احتمال دارد وقتی قربانی جرم شده از پلیس کمک بخواهد و کمتر احتمال دارد با پلیس برای کنترل جرم و جنایت همکاری کند. کسانی که به پلیس بی‏اعتمادند بیشتر احتمال دارد از افسر پلیس حتی در طول یک ترافیک معمول از پلیس بترسند و اعتقاد داشته‏اند که پلیس با او مانند همۀ اعضای جامعه رفتار نمی‏کند (Haider & et al., 2012:18).

در این پژوهش میزان اعتماد شهروندان قروه‏ای به پلیس مورد بررسی قرار گرفته است؛ شهر قروه یکی از شهرهای استان کردستان است که ترکیبی از گروه‏های قومی و مذهبی (ترک، کرد، تسنن و تشیع) در این شهر ساکن هستند. انجام فعالیت‏های پلیس در جوامع چند قومی و مذهبی بسیار حساس است، به طوری‏که بدون همکاری و حمایت شهروندان، پلیس نمی‏تواند وظایفش را با موفقیت انجام دهد. نقش پلیس در چنین جامعه‏ای به عنوان عامل اجرای قانون بسیار مهم است، مدل به کار گرفته شده از طرف پلیس باید متناسب با محیط اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جامعه مورد نظر است؛ عدم اتخاذ سیاست پلیس مناسب در جوامع متنوع (چند قومی، مذهبی و ...) منجر به سوءتفاهم، بیگانگی، ناآرامی و خشونت خواهد شد. در کل سیاست‏های در پیش گرفته از طرف پلیس باید از تضادهای قومی و مذهبی جلوگیری کرده و به ایجاد جامعه چند قومی دموکراتیک کمک نماید. وقتی پلیس در چنین جامعه‏ای با شهروندان منصفانه و بی‌طرفانه رفتار می‏نماید از نظر شهروندان مشروع و معتمد شناخته شده و شهروندان با میل و با اراده خود از قوانین پیروی خواهند کرد اما در مقابل اتخاذ رویکرد جانبدارانه از طرف پلیس نسبت به بعضی گروه‏ها و تبعیض و رفتار نامناسب به بعضی گروه‏ها نه‌تنها مشروعیت پلیس زیر سؤال می‏رود بلکه به بدبینی نسبت به حاکمیت منجر خواهد شد.

با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر در پی تبیین جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر اعتماد شهروندان قروه‏ای به پلیس است. در این راستا در این پژوهش اعتماد به پلیس با الهام از تقسیم‌بندی (Tyler, 2005) با دو بعد اعتماد نهادی[2] و اعتماد مبتنی بر نیت[3] مورد بررسی قرار گرفته است؛ منظور از اعتماد نهادی، اعتماد به سازمان پلیس به عنوان یک نهاد مطرح است و منظور از اعتماد مبتنی بر نیت عبارت از استنباط روح و نیتی است که رفتار را شکل می‏دهد: اعتقاد شهروندان در مورد این‏که مأموران پلیس خیرخواه مردم است و نیت صحیحی دارند و در مراجعه شهروندان به آن‏ها، به نیازها و نگرانی‏های آن‏ها توجه کرده و سعی در رفع مشکلات شهروندان دارند، است (Tyler, 2005:325).

در پژوهش‏های انجام گرفته در زمینه نگرش شهروندان نسبت به پلیس، عوامل اجتماعی و فردی مختلفی به‌عنوان عوامل تأثیرگذار بر اعتماد به پلیس شناسایی شده‏اند. در پژوهش‏های مهم داخلی عواملی از جمله: پاسخگویی، کارآمدی و شفافیت سازمانی (ساعی و بخشی، 1391) خصوصیت فردی مأموران پلیس، دگرخواهی (کامران و احمدیان، 1388) احساس امنیت، نگرش و قضاوت مردم درباره دستگاه‏های دولتی، رضایت مردم از عملکرد ادارات (شارع پور، 1388) میزان اعتماد به مشاغل، میزان اعتماد به نهادها، وفاداری به نظام سیاسی، رعایت قواعد هنجاری (گلابی و حاجیلو، 1391) و ... به عنوان عوامل تأثیرگذار شناخته شده‏اند و در تحقیقات خارجی عواملی از قبیل عدالت رویه‏ای، میزان فساد در سطح کشور (Schaap, 2012)، عدالت رویه‏ای (Tyler, 2005, 2001b) و عدالت رویه‏ای و عملکرد پلیس (Sargeant & et al., 2013; Murphy, 2009; Hinds & Murphy, 2007 & Reisig & Lioyd, 2009) به عنوان عوامل تأثیرگذار بر اعتماد شهروندان به پلیس ذکر شده‏اند.

با وجود این‏که عدالت رویه‌ای و عملکرد پلیس در تحقیقات مهم خارج از کشور به عنوان متغیرهای مهم و تأثیرگذار بر دیدگاه شهروندان نسبت به پلیس شناسایی شده‏اند اما در تحقیقات انجام گرفته در داخل به آن‌ها پرداخته نشده است در نتیجه با توجه به تفاوت‏های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی که بین جامعه مورد مطالعه و کشورهای اروپایی و آمریکایی وجود دارد، نمی‏توان نتایج آن پژوهش‏ها را قابل‌تعمیم به داخل کشور دانست؛ بنابراین انجام پژوهش برای بررسی میزان اهمیت این دو متغیر در تبیین اعتماد به پلیس در داخل کشور ضروری به نظر می‌رسد. در نتیجه پژوهش حاضر به بررسی تأثیر عدالت رویه‏ای و عملکرد و متغیرهای زمینه‌ای بر اعتماد شهروندان قروه‏ای به پلیس این شهر پرداخته و در پی جواب دادن به سؤالات زیر است:

1- میزان اعتماد مردم شهر قروه به پلیس در چه حدی است؟

2- کدام‌یک از متغیرهای عدالت رویه‌ای و عملکرد پلیس تأثیر بیشتری بر میزان اعتماد شهروندان به پلیس دارند؟

 

چارچوب نظری پژوهش

چارچوب نظری پژوهش مبتنی بر نظریه تایلر است، تایلر در ارتباط با اهمیت اعتماد معتقد است اعتماد شهروندان به پلیس خیلی مهم و با ارزش است زیرا به همکاری داوطلبانه مردم با پلیس منجر می‏شود و همکاری داوطلبانه بسیار مهم است زیرا در چنین حالتی مردم نسبت به جامعه خود احساس مسؤولیت کرده در نتیجه نیاز به اعمال کنترل اجتماعی رسمی کاهش می‌یابد (Tyler, 2005:338) تایلر اعتماد مبتنی بر نیت را از اعتماد حسابگرایانه[4] متمایز می‏کند. اعتماد حسابگرایانه از نظر او بر این اصل استوار است که می‏توان پیش‌بینی کرد که دیگران چگونه رفتار خواهند کرد، اما اعتماد مبتنی بر نیت شامل استنباط روح و نیتی است که رفتار را شکل می‏دهد؛ شهروندان در برخورد با پلیس و قضات بر موضوع حسن نیت تمرکز می‏کنند. اگر آن‏ها اعتقاد داشته‏اند که مراجع قانونی با حسن نیت عمل می‏کنند از روی میل و اراده از مقررات پیروی خواهند کرد (Tyler, 2001a:366).

از نظر تایلر برای تبیین اعتماد عمومی به پلیس سه مدل وجود دارد که عبارتند از:

1- مدل ابزاری (عملکرد) که حفظ اعتماد عمومی به پلیس را مربوط به عملکرد پلیس و موفقیت آن‏ها در انجام وظایفش می‌داند مثلاً موفق بودن در کنترل جرم و بی‌قانونی در نواحی شهری. از نظر این دیدگاه مردم وقتی احساس می‏کنند پلیس در برخورد با جرم و جنایت مؤثر و کارآمد است از پلیس حمایت و پشتیبانی خواهند کرد.

2- مدل عدالت توزیعی[5] که توزیع عادلانه و منصفانه خدمات پلیس را در جلب اعتماد شهروندان مؤثر می‌داند؛ یعنی این‏که اگر خدمات پلیس نسبت به تمام شهروندان صرف‌نظر از هر نژاد و قومیت و مذهبی که دارند عادلانه توزیع شود باعث می‌شود که مردم بیشتر پلیس را قابل اعتماد بدانند.

3- مدل فرایند محور سومین مدل است که به‌طور معمول عدالت رویه‏ای خوانده می‌شود. از نظر این دیدگاه، عامل اصلی شکل‌گیری اعتماد و اطمینان به پلیس و حفظ همکاری مردم، ارزیابی آنان از منصفانه بودن تصمیم‌گیری‌ها و محترمانه بودن رفتار پلیس هنگام استفاده از اقتدار خود و اعمال قوانین و یا هنگام برخورد و تماس شهروندان با آن‏ها است. در واقع مدل عدالت رویه‏ای اشاره به این دارد که کلید اصلی اعتماد و حمایت عمومی از پلیس تنها مربوط به عملکرد پلیس در کنترل جرم و جنایت نیست بلکه در شیوه‏ای که پلیس در برخورد با شهروندان در پیش می‏گیرد، است (Tyler, 2005:338).

از نظر تایلر عدالت رویه‌ای در اصل به وسیله تیبو[6] و واکر[7] (1975) در زمینه تمایل افراد برای پذیرفتن تصمیمات دادگاه‏ها به کار برده شده است. بر طبق استدلال این محققان، مردم وقتی احساس می‏کنند رویه‏ها یا روش‏های دادگاه عادلانه و منصفانه است، بیشتر با میل و اراده خود تصمیمات دادگاه را خواهند پذیرفت (Tyler, 2001b:216). عدالت رویه‏ای نقش مهمی در شکل دادن به دیدگاه‏های مردم در ارتباط با مشروع و معتمد بودن پلیس دارد، در واقع پلیس برای موفقیت در کنترل جرم و حفظ نظم اجتماعی تنها به حمایت سیاسی نیاز ندارد بلکه آن‏ها به همکاری و حمایت شهروندان بسیار نیاز دارند؛ همکاری شهروندان با پلیس تنها زمانی که پلیس را در کنترل جرم در جامعه و حفظ نظم اجتماعی مؤثر می‏بینند، مربوط نمی‏شود، اما همچنین وقتی‌که شهروندان پلیس را مشروع و شایسته اطاعت بدانند، همکاری آن‏ها نیز افزایش پیدا می‏کند؛ مشروع بودن پلیس از نظر مردم به وسیله دیدگاه مردم درباره رویه عادلانه شکل می‏گیرد: یعنی پلیس در برخورد با اعضای جامعه منصفانه و عادلانه رفتار بکند (Tyler & Fagan, 2008:267). اگر مردم تجربه مثبت از رویه عادلانه در تجربه برخورد شخصی با پلیس داشته‏اند صرف‌نظر از هر نتیجه شخصی که برایشان داشته است اعتماد و اطمینان آن‌ها به پلیس افزایش پیدا می‏کند (Tyler & Fagan, 2008:242).

در واقع دیدگاه عدالت رویه‌ای استدلال می‏کند که مشروعیت پلیس با قضاوت مردم در مورد عادلانه و منصفانه بودن روش‏ها و رویه‏هایی که پلیس در تصمیم‌گیری‌ها و اعمال قانون به کار می‏برد ارتباط دارد. با توجه به این مدل، اگر قضاوت مردم این است که مقامات پلیس از روش‏ها و رویه‌های عادلانه استفاده می‏کنند، در این حالت پلیس را مشروع قلمداد کرده و در نتیجه همکاری بیشتری با پلیس خواهند داشت. بالعکس اتخاذ رویه ناعادلانه توسط مقامات پلیس به ازخودبیگانگی، بی‌اعتنایی و عدم همکاری شهروندان با آن‏ها منجر می‌گردد (Sunshine & Tyler, 2003:514)

تایلر (2004) جنبه‌های عدالت رویه‏ای را در تصمیم‌گیری‌های پلیس مشخص کرده است که عبارتند از:

1- مشارکت فعال شهروندان در تصمیمات (فرصت و اجازه وارد شدن در تصمیمات را داشتن) قبل از گرفتن تصمیم توسط پلیس (به عنوان مثال مردم فرصت ارائه دیدگاه‌ها یا رفتارشان را قبل از این‏که پلیس در ارتباط با موضوع و یا وضعیت آن‏ها اقدامی به عمل آورد یا حکمی صادر کند داشته‏اند)؛

2- بی‌طرفانه و بی‌غرضانه بودن تصمیمات پلیس؛

3- رفتار مؤدبانه و محترمانه پلیس با مردم (in: Hinds & Murphy, 2007:29) .

به نظر تایلر اهمیت تحقیقات عدالت رویه‏ای در این است که یافته‏های آن‏ها بر دوام‌پذیری و تداوم مدل‏های نظمی که مبتنی بر انگیزه‏های خود تنظیمی است تأکید دارند. تحقیقات نشان داده‏اند که مردم وقتی‌که اقدامات سیستم (عدالت کیفری، قضایی) و مقامات را عادلانه تجربه کنند بدون ترس از مجازات شدن (ترس از تنبیه شدن) از قوانین اطاعت خواهند کرد. از این‌رو، این‌ها مدل‌های نظم اجتماعی بادوام فعال هستند که پیامدهای منفی مرتبط رویکردهای تحریمی و تنبیهی شکستن قوانین را ندارند (Tyler, 2006:309).

در مجموع به نظر تایلر اعتماد شهروندان به پلیس تنها تحت تأثیر ارزیابی شهروندان از توانایی پلیس در مبارزه علیه جرم و جنایت و حفظ نظم و امنیت جامعه نیست بلکه رفتار محترمانه، منصفانه و عادلانه پلیس با شهروندان، نقش مهمی در جلب اعتماد شهروندان دارد در واقع از نظر تایلر اعمال عدالت رویه‌ای در برخورد با شهروندان، تمکین و احترام را تشویق می‏کند و احتمال تضاد و خشونت را کاهش می‏دهد و اعتماد و اطمینان شهروندان به پلیس را افزایش می‏دهد.

 

پیشینه تجربی پژوهش

در زمینه اعتماد شهروندان به پلیس تحقیقات نسبتاً متنوعی در داخل و خارج از کشور انجام گرفته است؛ پژوهش‏های داخلی اکثراً از نوع پیمایشی و از نظر زمانی به‌صورت مقطعی انجام پذیرفته‏اند و از ابزار پرسشنامه برای جمع‏آوری داده‏ها استفاده کرده‏اند اما در پژوهش‏های خارجی تنوع بیشتری در نوع پژوهش و شیوه‏های جمع‏آوری اطلاعات (پیمایش پستی و تلفنی، مصاحبه حضوری و...) دیده می‏شود و از نظر زمانی هم به‏صورت مقطعی و طولی انجام گرفته‏اند. در مجموع با توجه به یافته‏های پژوهش‏های انجام گرفته در این زمینه، عوامل تأثیرگذار بر اعتماد شهروندان به پلیس را می‏توان به عوامل مرتبط با سطح فردی مثلاً سن، جنس، تحصیلات، رضایت از زندگی و... عوامل زمینه‌ای که مرتبط به بافت اجتماعی می‌شود مثلاً میزان نابرابری در جامعه، فساد در میان دولت‏مردان، میزان جرم و جنایت در محل سکونت و... و عوامل نهادی که می‏توان به رضایت از کار پلیس، نوع رفتار و برخورد پلیس با شهروندان و... اشاره کرد تقسیم نمود. در اینجا به چند مورد از مهم‏ترین تحقیقات انجام گرفته در زمینه اعتماد شهروندان به پلیس که در داخل و خارج کشور انجام پذیرفته اشاره می‏شود، از جمله:

یافته‌های پژوهش کامران و احمدیان (1388) در شهر ایلام بیانگر این است که بین خصوصیات فردی افراد پلیس و اعتماد اجتماعی رابطه معنی‌دار و مستقیمی وجود داشته؛ یعنی هر چه افراد پلیس خصوصیات فردی مطلوب‌تری داشته‏اند (از قبیل ظاهر، قیافه، رفتار، منش و...) اعتماد دیگران به آن‌ها بیشتر جلب می‌شود. رابطه سن و اعتماد اجتماعی به پلیس معنی‌داری و مستقیم و رابطه تحصیلات با اعتماد اجتماعی به پلیس معنی‏دار ولی معکوس بوده است. همچنین نتایج بیانگر این بوده که بین احساس امنیت و اعتماد اجتماعی به پلیس رابطه معنی‌دار و مستقیم وجود داشته است.

نتایج تحقیق شایگان (1387) در زمینه اعتماد به پلیس در شهر تهران بیانگر این است که میزان اعتماد به پلیس در حد مطلوب است و اعتماد مردم به آینده پلیس و این‏که مسائل مبتلا به جامعه خود را حل کنند بیش از سایر نهادها است و رتبه اول را در میان نهادهای سیاسی کشور کسب نموده است.

 نتایج تحقیق ساعی و بخشی (1391) در شهر تهران نشان می‌دهد که رابطه معناداری بین متغیرهای زمینه‌ای (سن، تحصیلات، امنیت شغلی) با متغیر وابسته (اعتماد به نهاد و کارگزاران پلیس) وجود دارد؛ برای این رابطه در متغیرهای سن و امنیت شغلی مثبت و در مورد متغیر تحصیلات منفی است. بر اساس تحلیل رگرسیونی، بین متغیرهای مستقل (انسجام هنجاری، پاسخگویی، کارآمدی و شفافیت سازمانی) با متغیر وابسته (اعتماد اجتماعی به نهاد و کارگزاران پلیس) در سطح اطمینان 99/0 درصد رابطه‌ای معنادار مثبت و قوی برقرار است.

در پژوهش گلابی و حاجیلو (1391) مشخص شد که متغیرهای مستقل تحقیق (پاسخگویی مسؤولان، قواعد هنجاری، اعتماد به کنشگران سیاسی، امید به آینده، خوش‌بینی، اعتماد به مشاغل، اعتماد به نهادها، ارزش‌های مثبت، ارزش‌های منفی، اعتماد درون‌گروهی و برون گروهی، وفاداری به نظام سیاسی) 67% درصد تغییرات متغیر وابسته را تبیین کرده‏اند. همچنین نتایج تحلیل مسیر نشان می‏دهد که از بین متغیرهای مستقل به ترتیب میزان اعتماد به مشاغل، میزان اعتماد به نهادها، وفاداری به نظام سیاسی، رعایت قواعد هنجاری در جامعه بیشترین تأثیر را بر متغیر وابسته داشته‏اند.

یافته‏های تحقیق شارع‏پور (1388) نشان می‏دهد که در کل نوع نگرش مردم به کنشگران دولتی و نحوه عملکرد سازمان‏های دولتی بر ارزیابی پاسخگویان از قابلیت اعتماد بودن پلیس بیشترین تأثیر را داشته است؛ یعنی قضاوت افراد نسبت به پلیس سخت تحت تأثیر عملکرد سایر دستگاه‏های اجرایی قرار داشته است.

 ماکسن[8]، هنیگن[9]، اسلون[10] (2003) پژوهشی را در ارتباط با عوامل مؤثر بر نگرش مردم به پلیس در ایالت لس‏آنجلس آمریکا انجام داده‏اند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که افرادی که رابطه غیررسمی با پلیس داشته‏اند نسبت به کسانی که رابطه رسمی با پلیس داشته‌اند از برداشت مثبت‌تری نسبت به عملکرد پلیس برخوردارند و افرادی که برداشت‏شان این است که میزان جرم و جنایت در محل سکونت‏شان زیاد هست صرف‌نظر از نژاد و قومیت‏شان نگرش منفی نسبت به پلیس داشته‌اند همچنین نتایج بیانگر این بوده که افرادی که قبلاً قربانی جرم شده‏اند، رضایت کمتری از عملکرد پلیس داشته‏اند.

نتایج پژوهش شاپ (2012) که با هدف مقایسه میزان اعتماد شهروندان به پلیس در میان کشور‏های اروپایی انجام گردیده بیانگر این است که میزان فساد در سطح کشوری و میزان رضایت مردم از عدالت رویه‌ای (دو فرضیه استنتاج شده از تئوری عدالت رویه‏ای) پیش‌بینی کننده‏های قوی برای تعیین میزان اعتماد هستند.

تایلر (2005) پژوهشی را در میان ساکنان نیویورک که ترکیبی از سفیدپوستان و سیاهان و دیگر اقلیت‏های نژادی و قومی است در زمینه اعتماد و اطمینان به پلیس با هدف مقایسه تأثیر عملکرد پلیس، عدالت توزیعی[11] و عدالت رویه‌ای بر اعتماد نهادی و اعتماد مبتنی بر نیت به پلیس انجام داده که نتایج تحقیق بیانگر این بوده که سیاست‏ها و رویه‌های به کار گرفته شده از طرف پلیس در مقایسه با توانایی پلیس در کنترل جرم و جنایت و بی‌قانونی نقش مهم‌تری در ایجاد و حفظ اعتماد داشته است، در کل نتایج تحقیق مدل فرایند محور را تأیید و حمایت کرده‏اند.

سارجنت و همکاران (2013) در پژوهش به آزمون اهمیت عدالت رویه‌ای در ایجاد اعتماد و همکاری با پلیس در استرالیا پرداختند. نتایج تحقیق بیانگر این است در میان گروه‌های نژادی (هندی و ویتنامی) میانگین اعتماد و همکاری با پلیس در مقایسه با جمعیت کلی پایین است. در کل نتایج تحقیق بیانگر این است فرایند ایجاد اعتماد و تشویق به همکاری با پلیس در میان گروه‏های نژادی متفاوت بوده؛ به‏طوری‏که عدالت رویه‌ای در تشویق به همکاری با پلیس در میان گروه‌های نژادی هندی و ویتنامی در مقایسه با جمعیت کلی استرالیا کمتر تأثیرگذار بوده است. همچنین در بین گروه ویتنامی عدالت رویه‌ای در ایجاد تمایل اعتماد به پلیس در مقایسه با جمعیت کلی استرالیا کمتر تأثیرگذار است، در عوض عملکرد پلیس در ایجاد تمایل اعتماد به پلیس در میان آن‏ها بیشتر تأثیرگذار است.

مورفی (2009) در پژوهش خود پی برد که اهمیت عدالت رویه‌ای و عملکرد پلیس برحسب نوع تعامل بین پلیس و شهروندان متفاوت است؛ به طوری‏که نتایج پژوهش بیانگر این است که عدالت رویه‌ای اهمیت زیادی در تعامل‌های پلیس آغازگر (توقف شدن توسط پلیس به صورت تصادفی برای آزمایش نفس، سرعت یا تخلفات رانندگی، گرفتن اطلاعات در مورد رویداد یا حوادث) داشته و عملکرد پلیس در تماس‌های شهروند آغازگر (تماس با پلیس برای گزارش کردن جرم، آشوب یا مزاحمت، حوادث ترافیکی، درخواست کمک یا دادن اطلاعات) اهمیت بیشتری داشته است. نتایج تحلیل رگرسیون بیانگر این است که عدالت رویه‌ای با =./56β و عملکرد پلیس با=./28β به ترتیب بیشترین اهمیت را داشته‌اند.

نتایج حاصل از معادلات ساختاری در پژوهش هیندز و مورفی (2007) بیانگر این است که رضایت از پلیس تحت تأثیر مشروعیت پلیس، عملکرد پلیس، عدالت رویه‌ای و عدالت توزیعی است. در کل بر اساس یافته‏های این پژوهش مشروعیت پلیس استرالیا بیشتر تحت تأثیر ارزیابی مردم از میزان اعمال عدالت رویه‌ای از طرف پلیس است. در نهایت به نظر نویسنده در پیش گرفتن استراتژی از طرف پلیس که بر استفاده از عدالت رویه‌ای در برخورد با شهروندان تأکید دارد به قضاوت منصفانه در مورد منصفانه بودن پلیس و کارآمدی پلیس در استرالیا منجر خواهد شد.

نتایج پژوهش رایسیج و لوی (2009) در مورد نگرش نوجوانان جامائیکایی در مورد پلیس بیانگر این است که پاسخگویانی که از نظر آن‌ها پلیس از لحاظ اعمال عدالت رویه‌ای در شرایط مطلوب است (کیفیت رفتاری و تصمیم‌گیری) از نظر آن‌ها پلیس به طور معناداری بیشتر مشروعیت داشته است و تمایل بیشتری به همکاری با پلیس در کنترل جرم و جنایت داشتند. در کل به زعم نویسنده عدالت رویه‌ای برای پلیس حتی در یک کشور در حال توسعه که از سطح بالای فساد و خشونت رنج می‌برد، مفید و سودمند است.

در مجموع بر اساس پیشینه نظری و تجربی، مدل ابزاری (عملکرد) و مدل فرایند محور (عدالت رویه‏ای) مهم‏ترین مدل‏های تبیین‌کننده اعتماد به پلیس شناخته شده‏اند. به طور خلاصه از منظر مدل ابزاری اعتماد و همکاری شهروندان با پلیس نتیجه کارآمدی پلیس در کنترل جرم و جنایت و حفظ نظم و امنیت جامعه است و از منظر مدل فرایند محور، اعمال عدالت رویه‏ای از طرف پلیس در رفتار با شهروندان عامل مهم و اساسی در جلب اعتماد شهروندان محسوب می‏شود. در نهایت با توجه ادبیات نظری و تجربی پژوهش فرضیه‏های زیر استنباط شده است:

 

فرضیه‏های تحقیق

بین میزان اعمال عدالت رویه‏ای از طرف پلیس و میزان اعتماد شهروندان به آن‏ها به رابطه وجود دارد.

بین عملکرد پلیس از نظر شهروندان و میزان اعتماد آن‏ها به پلیس رابطه وجود دارد.

میانگین میزان اعتماد شهروندان به پلیس برحسب نوع مذهب آن‏ها متفاوت است.

میانگین میزان اعتماد شهروندان به پلیس برحسب نوع قومیت آنان متفاوت است.

میانگین میزان اعتماد شهروندان به پلیس برحسب میزان درآمد آن‌ها متفاوت است.

میانگین میزان اعتماد شهروندان به پلیس برحسب میزان تحصیلات آن‏ها متفاوت است.

میانگین اعتماد شهروندان به پلیس برحسب نوع جنس آن‏ها متفاوت است.

میانگین اعتماد شهروندان به پلیس برحسب وضع تأهل آن‏ها متفاوت است.

بین سن شهروندان و میزان اعتماد آن‏ها به پلیس رابطه وجود دارد.

 

روش پژوهش

این پژوهش از نوع کاربردی و با هدف تبیینی است و روش اجرای تحقیق پیمایش است. از نظر وسعت پهنانگر و از نظر زمانی یک بررسی مقطعی است که میزان اعتماد به پلیس شهروندان قروه‏ای را در یک مقطع خاص (بهار 93) مورد بررسی قرار داده است. ابزار مورد استفاده برای جمع‌آوری داده‏ها پرسشنامه است. در این پژوهش سؤالات پرسشنامه بر اساس چارچوب نظری تحقیق، مفاهیم و متغیرهای به کار رفته در فرضیه‏های تحقیق و بازبینی پرسشنامه‏های تحقیقات مشابه که در داخل و خارج از کشور انجام گرفته، طراحی شده است.

 

جامعه آماری و نمونه آماری

جامعه آماری این پژوهش کلیه شهروندان 18 سال و به بالای ساکن در شهر قروه است که بر اساس آمار مرکز بهداشت این شهر در سال 1390 تعداد آن‏ها 58968 نفر است. برای تعیین حجم نمونه ابتدا برای به دست آوردن واریانس متغیر وابسته در جامعه، مطالعه مقدماتی در بین 40 نفر از آزمودنی‏ها انجام گرفته و سپس مقدار واریانس به دست آمده در فرمول کوکران قرار گرفته است. همان‏طور که ملاحظه می‏شود حجم نمونه به دست آمده 382 نفر است که برای جلوگیری از تأثیر پرسشنامه‏های مخدوش بر روی نتایج تحقیق نمونه به 390 نفر افزایش یافته است. حجم نمونه در این تحقیق با استفاده از فرمول زیر محاسبه شده است:

 

n= تعداد نمونه        N= تعداد جامعه آماری = 58968

t= سطح اطمینان = 96/1    = 25/0         d= حداکثر اشتباه مجاز = 05/0    

در این پژوهش از روش نمونه‏گیری خوشه‏ای چند مرحله‌ای استفاده شده است، به این شکل که ابتدا نسبت هر منطقه شهر در نمونه کل با توجه به میزان جمعیت 18 سال و بالاتر آن منطقه مشخص شده است (شهر قروه به وسیله مرکز بهداشت برای ارائه خدمات به شش منطقه تقسیم شده). سپس در مرحله بعد، پس از مشخص کردن خیابان‌های هر منطقه، یک خیابان به صورت تصادفی مشخص شده و در مرحله بعد به طور تصادفی چند محله انتخاب شده است. سپس از آن محله‌ها، به تعداد سهم نمونه آن منطقه خانوارهایی انتخاب شده و در مرحله آخر از هر خانوار انتخاب شده، لیستی از افراد 18 سال و بالاتر مشخص شده سپس یکی از این افراد به صورت تصادفی انتخاب شده و در پژوهش شرکت داده شده و پرسشنامه به او تحویل داده شده است.

تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها

اعتماد به پلیس

تعریف مفهومی: به عقیده هال اعتماد به پلیس را می‏توان باور و اعتقاد درباره صلاحیت و توانایی پلیس در انجام و عمل به وظایف و نقش‏های ویژه آن‏ها تعریف کرد. این شامل دستگیر کردن مجرمان و جلوگیری از جرم و جنایت و همچنین دفاع کردن از ارزش‏ها و هنجارهایی که نظم اجتماعی بر پایه آن‏ها بنا شده است ((Hohl, 2011b:4.

تعریف عملیاتی: در این پژوهش اعتماد به پلیس با دو بعد اعتماد نهادی و اعتماد مبتنی بر نیت سنجش شده است. معرف‌های اعتماد نهادی شامل صادق بودن پلیس، حمایت از شهروندان، در نظر گرفتن منافع مردم، گرفتن تصمیم‏های منصفانه، توانایی انجام وظایف، شایسته اطاعت بودن، مناسب بودن رویه‏ها و اقدامات آن‏ها است. در این پژوهش اعتماد به نهاد پلیس با نه گویه بررسی شد. این گویه‏ها برگرفته از پرسشنامه‌های تحقیق تایلر (2005) و تایلر و فیگن (2008) هستند. معرف‏های اعتماد مبتنی بر نیت عبارتند از: در نظر گرفتن دیدگاه شهروندان از طرف پلیس، توجه به نیازها و نگرانی‏های شهروندان، توضیح صادقانه پلیس برای اقدامات خود در قبال شهروندان. در این پژوهش این بعد با سه گویه شش گزینه‏ای که برگرفته از پرسشنامه تحقیق تایلر (2005) است، سنجیده شده است.

 

عملکرد پلیس

تعریف مفهومی: منظور از عملکرد، توانایی پلیس در حفظ نظم و کنترل و جلوگیری از جرم و جنایت در جامعه و قاطعت پلیس در برخورد با متخلفان و مجرمان است (Tyloer, 2005, 2006 ).

تعریف عملیاتی: ابعاد این سازه در این پژوهش، صلاحیت و شایستگی پلیس در مقابله با جرایم، میزان ترس از جرم شهروندان، برداشت شهروندان از شرایط محله سکونت‏شان (میزان جرم در محله سکونت‏شان)، اقتدار پلیس در برخورد با متخلفان (حساب بردن شهروندان از مجازات پلیس) است. برای سنجش این معرف‏ها از 14 گویه شش گزینه‏ای استفاده شده است. این گویه‏ها برگرفته از پرسشنامه تحقیق تایلر (2005) هستند.

 

عدالت رویه‏ای پلیس

تعریف مفهومی: عدالت رویه‏ای از نظر تایلر (2006) به معنی انصاف و عدالت درک شده از روش و رویه‌های به کار برده شده در تصمیم‌گیری و رفتار تصمیم‌گیرندگان است که تصمیم‌گیرنده می‌تواند قاضی، پلیس و... است- (Murphy, 2009:161)

تعریف عملیاتی: این سازه با سه بعد (کیفیت تصمیم‌گیری، کیفیت رفتاری و مشارکت دادن شهروندان در تصمیمات از طرف پلیس) مورد بررسی قرار گرفته است. معرف‏های این سازه در این پژوهش عبارتند از؛ تصمیم‌گیری‌های بی‌طرفانه پلیس، چگونگی و کیفیت رفتار پلیس با شهروندان، فرصت دادن پلیس به شهروندان برای اظهارنظر کردن قبل از دادن حکم یا تصمیم‌گیری درباره موضوع مورد نظر، میزان دسته‌بندی قومی و مذهبی از طرف پلیس. در این پژوهش این معرف‏ها با 17 گویه شش گزینه‏ای که برگرفته از پرسشنامه تحقیق تایلر (2005) هستند، مورد آزمون قرار گرفته‌اند.

 

اعتبار یا روایی

در این پژوهش برای سنجش اعتبار پرسشنامه از اعتبار صوری استفاده شده است. اعتبار صوری یکی از انواع اعتبار محتوایی است که بر ارزیابی ذهنی پژوهشگر از اعتبار وسیله اندازه‏گیری استوار است که بیشتر اجماع نظر صاحب‌نظران موردنظر است. در این راستا از نظرات ارزشمند استادان محترم گروه علوم اجتماعی دانشگاه تبریز به‌ویژه استاد راهنما و استاد مشاور بهره گرفته شده است و با اعمال‌نظر آن‏ها تغییرات لازم در پرسشنامه داده شده است و پرسشنامه نهایی تدوین شده است.

 

قابلیت اعتماد (پایایی)

در این پژوهش برای تعیین میزان پایایی از آلفای کرونباخ استفاده شده است. در این راستا مطالعه مقدماتی در بین 40 نفر از آزمودنی‏ها انجام شده است. سپس برای پی بردن به میزان هماهنگی بین گویه‏های مربوط به سازه‌ها، آلفای کرونباخ متغیرها و ابعاد آن‏ها با استفاده از نرم‌افزار spss19 محاسبه شده و در نهایت سؤال‏ها مورد بازبینی قرار گرفته و با جرح ‌و تعدیل، پرسشنامه نهایی تدوین و در اختیار پاسخگویان قرار گرفته است. همان‏طور که در جدول 1 ملاحظه می‏شود ضریب آلفای کرونباخ برای همه متغیرها بالاتر از (7/0) است که بیانگر این است که هماهنگی بالایی بین گویه‏های آن‏ها وجود دارد.

 

جدول 1- ضرایب آلفای کرونباخ متغیرهای پژوهش

متغیرها

تعداد گویه‏ها

ضریب آلفای کرونباخ

اعتماد به پلیس

12

94/0

عملکرد پلیس

14

84/0

عدالت رویه‌ای

17

93/0

 

نتایج توصیفی

نتایج توصیفی متغیرهای جمعیت‏شناختی و اصلی پژوهش در جدول 2 نشان داده شده است: ویژگی نمونه تحقیق در این پژوهش بدین شرح است: 9/46 درصد از پاسخگویان زن و 1/53 درصد از پاسخگویان مرد هستند، میانگین سنی پاسخگویان در این پژوهش 34 سال بوده، از لحاظ وضع تأهل تعداد پاسخگویان متأهل بیشتر از دیگر پاسخگویان است (7/66 درصد متأهل بوده‌اند)،9/74 درصد کرد، 0/21 درصد ترک و 1/4 درصد از سایر اقوام بوده‏اند، از نظر مذهب 2/48 درصد از پاسخگویان از مذهب تسنن و 8/51 درصد از مذهب تشیع هستند، از لحاظ تحصیلات، بیشتر پاسخگویان تحصیلات دیپلم و بالاتر داشته‏اند (میانه: فوق‌دیپلم) و از نظر درآمد، میانه، گروه درآمدی بین 501 تا 750 هزار تومان است.

متغیر وابسته (اعتماد به پلیس) در این پژوهش با دو بعدِ اعتماد نهادی و اعتماد مبتنی بر نیت سنجش شد.. میانگین اعتماد به پلیس از (6-1) برابر با (08/4) است که نشانگر سطح متوسط اعتماد پاسخگویان به پلیس است. میانگین اعتماد به پلیس مردان برابر با (00/4) و برای زنان برابر با (18/4) است، میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان تسنن برابر با (99/3) و برای پاسخگویان تشیع برابر با (17/4) و میانگین شاخص اعتماد به پلیس برای مجردها (00/4)، متأهل‏ها (12/4)، مطلقه‏ها (70/4) و همسر فوت‌شده‌ها (95/3) است. میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان کرد در این پژوهش برابر با (06/4)، ترک برابر با (15/4) و سایر اقوام دیگر برابر با (15/4) است. نتایج توصیفی میانگین اعتماد به پلیس برحسب تحصیلات بیانگر این بود که بالاترین میزان میانگین اعتماد به پلیس (76/4) مربوط به افراد بی‌سواد بوده و پایین‏ترین میزان میانگین اعتماد به پلیس (66/3) مربوط به افراد دارای تحصیلات دکتری است. همچنین میزان میانگین اعتماد به پلیس برحسب درآمد ماهیانه خانواده به این شرح است که بالاترین میزان میانگین اعتماد به پلیس (18/4) مربوط به گروه درآمدی (بین 760 تا 900 هزار تومان) است و پایین‏ترین میزان میانگین اعتماد به پلیس (63/3) مربوط به گروه درآمدی (بین یک و نیم تا 2 میلیون تومان) است.

عملکرد پلیس یکی از متغیرهای مستقل در این پژوهش است که با 4 بعد مؤثر بودن پلیس در مبارزه علیه جرم، ترس از جرم، شرایط محله (برداشت شهروندان از میزان جرم در محل سکونت‏شان) و قاطعیت پلیس سنجش شد. میانگین عملکرد پلیس از (6-1) برابر با (99/3) است که نشان‌دهنده سطح متوسط رضایت پاسخگویان از عملکرد پلیس است. میانگین متغیر عملکرد پلیس برای پاسخگویان تسنن برابر با (94/3) و برای پاسخگویان تشیع برابر با (03/4) است و میانگین متغیر عملکرد پلیس پاسخگویان کرد در این پژوهش برابر با (97/3)، ترک برابر با (02/4) و سایر اقوام دیگر برابر با (17/4) است.

متغیر عدالت رویه‏ای یکی دیگر از متغیرهای مستقل در این پژوهش است که با سه بعدِ کیفیت تصمیم‌گیری، کیفیت رفتاری و مشارکت دادن شهروندان در تصمیمات سنجش شد. میانگین عدالت رویه‏ای (11/4) است؛ که این بدین معناست میزان رعایت عدالت رویه‏ای از طرف پلیس شهر قروه در اعمال قانون در هنگام برخورد و ارتباط با شهروندان از نظر پاسخگویان متوسط به بالا ارزیابی شده است. میانگین عدالت رویه‌ای پلیس برای پاسخگویان تسنن برابر با (00/4) و برای پاسخگویان تشیع برابر با (22/4) است؛ بنابراین پاسخگویان تسنن میزان رعایت عدالت رویه‏ای از طرف پلیس شهر قروه را نسبت به پاسخگویان تشیع پایین‏تر ارزیابی کرده‏اند. میانگین عدالت رویه‏ای پلیس برای پاسخگویان کرد در این پژوهش برابر با (07/4)، ترک برابر با (21/4) و سایر اقوام دیگر برابر با (32/4) است؛ بنابراین پاسخگویان کرد میزان رعایت عدالت رویه‏ای از طرف پلیس شهر قروه را نسبت به پاسخگویان دیگر پایین‏تر ارزیابی کرده‏اند.

 

 

جدول 2- نتایج توصیفی متغیرهای جمعیت شناختی و اصلی پژوهش

متغیرهای پژوهش

فراوانی

درصد

میانگین

سن

 

 

01/34

 

 

 

اعتماد به پلیس

عملکرد پلیس

عدالت رویه‌ای

جنس

مرد

207

1/53

00/4

91/3

00/4

زن

183

9/46

18/4

07/4

24/4

مذهب

تسنن

188

2/48

99/3

94/3

00/4

تشیع

202

8/51

17/4

03/4

22/4

قومیت

کرد

292

9/74

06/4

97/3

07/4

ترک

82

0/21

15/4

02/4

21/4

سایر

16

1/4

15/4

17/4

32/4

وضعیت تأهل

مجرد

126

3/32

00/4

92/3

00/4

متأهل

260

7/66

12/4

01/4

16/4

مطلقه

2

5/0

70/4

21/5

17/5

همسر فوت شده

2

5/0

95/3

78/3

02/4

سطح تحصیلات

بی‌سواد

6

5/1

76/4

69/4

87/4

ابتدایی

31

9/7

29/4

09/4

32/4

راهنمایی

29

4/7

36/4

11/4

45/4

دیپلم

114

2/29

02/4

94/3

13/4

فوق‌دیپلم

65

7/16

31/4

16/4

15/4

لیسانس

109

9/27

97/3

93/3

97/3

فوق‌لیسانس

30

7/7

72/3

70/3

76/3

دکتری

4

0/1

66/3

48/3

11/4

حوزوی

2

5/0

87/3

35/4

44/4

درآمد ماهیانه خانواده

کمتر از 500 هزار تومان

86

1/22

12/4

99/3

15/4

بین 501 تا 750 هزار تومان

132

8/33

15/4

95/3

13/4

بین 760 تا 900 هزار تومان

88

6/22

18/4

12/4

19/4

بین 901 تا یک و نیم میلیون

58

9/14

91/3

92/3

00/4

بین یک­و­نیم تا 2 میلیون

18

6/4

63/3

84/3

68/3

بیش از دو میلیون تومان

8

1/2

96/3

06/4

36/4

میانگین کل نمونه

08/4

99/3

11/4

 

 

 

نتایج استنباطی

در این بخش به آزمون‏های دومتغیره (آزمون‏های تفاوت میانگین و ضریب همبستگی پیرسون) و چند متغیره (رگرسیون چندگانه) پرداخته شده است.

 

تحلیل دومتغیره

برای آزمون تفاوت میانگین اعتماد به پلیس و ابعاد آن برحسب جنس، تأهل[12] و مذهب پاسخگویان از آزمون t دو نمونه‏ای مستقل استفاده شده است. همان‌طور که در جدول 3 مشاهده می‏شود سطح معناداری آزمون t بین جنس و اعتماد به پلیس برابر با (070/0) است که کمتر از (05/0) است؛ یعنی تفاوت معناداری در میانگین اعتماد به پلیس در بین زنان و مردان وجود نداشته است.

نتایج حاصل از آزمون t بیانگر این است که میزان t بین دو متغیر مذهب و اعتماد به پلیس (893/1-) و سطح معنی‏داری آن 059/0 است که بیانگر این است تفاوت معنی‏داری در میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان برحسب مذهب‏شان وجود نداشته است.

نتایج حاصل از آزمون واریانس یک‌طرفه اعتماد به پلیس بر حسب قومیت، درآمد و سطح تحصیلات در جدول 4 نشان داده شده است:

نتایج حاصل از آزمون واریانس یک‌طرفه بین قومیت و شاخص اعتماد به پلیس بیانگر این است که مقدار F بین دو متغیر (345/0) و سطح معنی‏داری آن (708/0) است که بالاتر از 05/0 است که بیانگر این است میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان برحسب قومیتشان متفاوت نیست. این بدان معناست که قومیت پاسخگویان بر میزان اعتماد آن‏ها به پلیس تأثیرگذار نبوده است.

نتایج حاصل از آزمون بین درآمد و اعتماد به پلیس نشان می‏دهد که مقدار F بین دو متغیر 541/1 و سطح معنی‏داری آن برابر با 176/0 است که بالاتر از (05/0) است. در واقع تفاوت معنی‏داری در میانگین اعتماد به پلیس برحسب درآمد وجود نداشته است.

نتایج حاصل از آزمون واریانس یک‌طرفه اعتماد به پلیس برحسب سطح تحصیلات بیانگر این است که مقدار کمیت F بین دو متغیر 335/2 و سطح معنی‌داری (019/0) است که پایین‌تر از (05/0) است و این بدین معناست که تفاوت معنی‌داری در میانگین اعتماد به پلیس، برحسب سطح تحصیلات پاسخگویان وجود دارد.

 

جدول 3- نتایج آزمون تفاوت میانگین اعتماد به پلیس و ابعاد آن برحسب جنس، تأهل و مذهب پاسخگویان

متغیرهای مستقل

آزمون T

اعتماد به پلیس و ابعاد آن

اعتماد نهادی

اعتماد مبتنی بر نیت

شاخص اعتماد به پلیس

مذهب

میزان t

539/2-

002/0

893/1-

سطح معنی‏داری

012/0

999/0

059/0

جنس

میزان t

519/1-

211/2-

817/1-

سطح معنی‏داری

130/0

028/0

070/0

تأهل

میزان t

سطح معنی‏داری

725/0-

469/0

224/1-

222/0

193/1-

255/0

 

جدول 4- آزمون تحلیل واریانس یک‌طرفه بین با متغیرهای مستقل

متغیرهای مستقل

آزمون F

اعتماد به پلیس و ابعاد آن

اعتماد نهادی

اعتماد مبتنی بر نیت

شاخص اعتماد به پلیس

وضعیت تأهل

مقدار F

752/0

495/0

731/0

سطح معنی‏داری

522/0

686/0

534/0

قومیت

مقدار F

607/0

210/0

345/0

سطح معنی‏داری

545/0

811/0

708/0

درآمد ماهیانه خانواده

مقدار F

455/1

392/1

541/1

سطح معنی‏داری

204/0

226/0

176/0

سطح تحصیلات

مقدار F

049/2

123/3

335/2

سطح معنی‏داری

040/0

002/0

019/0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

برای بررسی جزئیات مربوط به تفاوت میزان میانگین اعتماد به پلیس برحسب سطح تحصیلات پاسخگویان از آزمون تعقیبی LSD استفاده شده است. نتایج حاصل از آزمون در جدول 5 بیانگر آن است:

اختلاف میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان بی‌سواد با پاسخگویان دارای تحصیلات دیپلم، لیسانس و فوق‏لیسانس معنی‏دار است، به عبارت دیگر میزان میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان بی‌سواد بالاتر از میزان میانگین پاسخگویان دارای تحصیلات دیپلم، لیسانس و فوق‏لیسانس است. بیشترین اختلاف میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان بی‏سواد با پاسخگویان دارای تحصیلات فوق‏لیسانس است.

اختلاف معنی‏داری در میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان دارای تحصیلات ابتدایی و فوق‏لیسانس وجود دارد، به طوری‏که میزان میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویانی که تحصیلات ابتدایی داشته‏اند بالاتر از میزان میانگین پاسخگویان دارای تحصیلات فوق‌لیسانس است.

اختلاف معنی‏داری در میزان میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان دارای تحصیلات راهنمایی با پاسخگویان دیپلم، لیسانس و فوق‏لیسانس وجود دارد؛ به عبارت دیگر میزان میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان راهنمایی بالاتر از میزان میانگین پاسخگویان دیپلم، لیسانس و فوق‏لیسانس است. بیشترین اختلاف میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان دارای تحصیلات راهنمایی با پاسخگویان دارای تحصیلات فوق‏لیسانس است. همچنین اختلاف میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان دارای تحصیلات فوق‏دیپلم با پاسخگویان لیسانس و فوق‏لیسانس معنی‏داری است؛ به عبارت دیگر میزان میانگین اعتماد به پلیس پاسخگویان دارای تحصیلات فوق‏دیپلم، بالاتر از میزان میانگین پاسخگویان، لیسانس و فوق‌لیسانس است.

 

 

جدول 5- نتایج آزمون تعقیبی LSD بین تحصیلات پاسخگویان و اعتماد به پلیس

I تحصیلات فرد

J تحصیلات فرد

میانگین اختلاف (I- J)

خطای معیار

سطح معنی­داری

بیسواد

دیپلم

78393/0

38365/0

04/0

لیسانس

87856/0

38409/0

023/0

فوق‌لیسانس

0947/1

40963/0

008/0

ابتدایی

فوق‌لیسانس

56601/0

23458/0

017/0

راهنمایی

دیپلم

39283/0

19050/0

040/0

لیسانس

48745/0

19138/0

011/0

فوق‌لیسانس

69837/0

23853/0

004/0

فوق‌دیپلم

لیسانس

32674/0

14353/0

023/0

فوق‌لیسانس

53765/0

20217/0

008/0

 

 

نتایج حاصل از آزمون پیرسون بین اعتماد به پلیس با سن، عدالت رویه‌ای و عملکرد پلیس در جدول ۶ نشان داده شده است. همان‌طور که ملاحظه می‌شود ضریب همبستگی بین سن و اعتماد به پلیس (143/0) بسیار ضعیف است و سطح معناداری آن (005/0) است که بیانگر این است با سطح اطمینان 95/0 درصد (0/05 sig=0/025<) بین دو متغیر رابطه معنی‌دار و مستقیم وجود دارد بدین معنی که با بالا رفتن سن پاسخگویان میزان اعتماد آنان به پلیس افزایش‌یافته است.

ضریب همبستگی بین عدالت رویه‌ای و اعتماد به پلیس برابر با (733/0) و سطح معناداری آن برابر با (000/0) است که بیانگر این است با سطح اطمینان 99/0 درصد (01/0 sig=0/000<) بین دو متغیر رابطه معنی‌دار و مستقیم وجود دارد. بدین معنا که هرچقدر پاسخگویان میزان استفاده پلیس از عدالت رویه‌ای را در اعمال قانون در برخورد با شهروندان مناسب ارزیابی کرده‌اند، میزان اعتماد آنان به پلیس نیز افزایش یافته است.

در نهایت ضریب همبستگی پیرسون بین عملکرد پلیس و اعتماد به پلیس برابر با (673/0r=) و سطح معناداری آن (0/000) است که بیانگر این است با سطح اطمینان 99/0 درصد (01/0 sig=0/000<) بین دو متغیر رابطه معنی‌دار و مستقیم وجود دارد. در واقع با افزایش رضایت از عملکرد پلیس اعتماد به پلیس نیز افزایش پیدا می‌کند.

 

متغیر مستقل

آزمون r پیرسون

اعتماد به پلیس و ابعاد آن

اعتماد نهادی

اعتماد مبتنی بر نیت

شاخص اعتماد به پلیس

سن

ضریب همبستگی

140/0**

124/0*

143/0**

عدالت رویه‌ای

ضریب همبستگی

707/0**

662/0**

733/0**

عملکرد پلیس

ضریب همبستگی

649/0**

607/0**

673/0**

 

جدول ۶- نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون بین متغیرهای مستقل با اعتماد به پلیس

 

 

 

 

 

** با سطح اطمینان 99/0 درصد (1sig< 0/0)

* با سطح اطمینان 95/0 درصد (sig< 0/05)

 

 

تحلیل چند متغیره

برای مشخص کردن سهم تأثیر هر یک از متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته از 2 معادله رگرسیونی استفاده شده است. همان‌طور که در جدول ۷ مشاهده می‌شود در معادله اول تأثیر متغیر جمعیت‌شناختی سن[13] و شاخص عملکرد پلیس و عدالت رویه‌ای بر اعتماد به پلیس بررسی شد، در این راستا متغیرهای مستقل در سه مرحله وارد معادله شده‌اند، در مرحله اول سن وارد معادله شد که با (0/14=β) تأثیر معنی‌داری داشته و در نهایت این متغیر تنها 1 درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین کرد.

در مرحله دوم شاخص عملکرد هم وارد معادله شد که میزان تبیین به 45 درصد رسید. در این میان شاخص عملکرد پلیس با بتای (0/65=β)، بیشترین تأثیر را داشته و در این مرحله متغیر سن بازهم تأثیرگذار است ولی از تأثیر آن کاسته شده است.

در مرحله سوم شاخص عدالت رویه‌ای به معادله افزوده شد که 14 درصد به میزان تبیین واریانس متغیر وابسته افزوده شد که در مجموع متغیرها توانستند 59 درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین کنند در این مرحله شاخص عدالت رویه‌ای با (0/50=β)، بیشترین تأثیر را بر اعتماد به پلیس داشته و بعد از آن شاخص عملکرد با (0/32=β)، قرار داشته که با ورود شاخص عدالت رویه‌ای از میزان تأثیرگذاری آن کاسته شده است در این مرحله متغیر سن تأثیر ناچیزی داشته است.

در معادله دوم تأثیر سن و ابعاد شاخص عملکرد پلیس و عدالت رویه‌ای بر اعتماد به پلیس بررسی شد، در این راستا متغیرهای مستقل در سه مرحله وارد معادله شده‌اند؛ همان‌طور که در جدول ۸ مشاهده می‌شود در مرحله اول متغیر جمعیت‌شناختی سن وارد معادله شد؛ که در مورد میزان تأثیر آن در معادله قبل توضیح داده شده است.

در مرحله دوم ابعاد شاخص عملکرد هم وارد معادله شدند که میزان تبیین به 57 درصد رسید. در این میان بعد مؤثر بودن پلیس (کارآمدی پلیس در مبارزه علیه جرم و جنایت و کمک به قربانیان جرایم) با (0/52=β)، بیشترین تأثیر را داشته است و بعد از آن قاطعیت پلیس با (0/20=β) و ترس از جرم با (0/18=β) متغیرهای تأثیرگذار بعدی هستند و شرایط محل سکونت تأثیر معنی‌داری نداشته و در این مرحله متغیر سن با (0/06=β)، تأثیر مثبت اما ناچیز داشته است.

در مرحله سوم ابعاد شاخص عدالت رویه‌ای به معادله افزوده شدند که 12 درصد به میزان تبیین واریانس متغیر وابسته افزوده شد که در مجموع متغیرها توانستند 69 درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین کنند در این مرحله بعد کیفیت تصمیم‌گیری از ابعاد عدالت رویه‌ای با (0/30=β)، بیشترین تأثیر را بر اعتماد به پلیس داشته است و بعد از آن بعد مؤثر بودن پلیس با (0/26=β)، قرار داشته که با ورود ابعاد شاخص عدالت رویه‌ای از میزان تأثیرگذاری آن نسبت به مدل قبل کاسته شده است و بعد از آن مشارکت دادن شهروندان در تصمیمات از طرف پلیس، قاطعیت پلیس و ترس از جرم به ترتیب با (0/23=β)، (0/13=β)، (0/12=β)، تأثیر مثبت و معنی‌دار داشته‌اند و شرایط محل سکونت با (-0/074=β)، تأثیر معکوس و معنی‌دار داشته است در این مرحله متغیرهای سن و کیفیت رفتاری تأثیر معنی‌داری بر اعتماد به پلیس نداشتند.

 

جدول ۷- رگرسیون متغیرهای مستقل بر اعتماد به پلیس

متغیرها

مرحله اول

مرحله دوم

مرحله سوم

β

T

Sig

β

T

Sig

β

T

Sig

سن

1/403

839/2

005/0

080/0

121/2

035/0

066/0

307/2

042/0

عملکرد

 

 

 

665/0

698/17

000/0

324/0

448/7

000/0

عدالت رویه‌ای

 

 

 

 

 

 

509/0

688/11

000/0

Adjusted R2

018/0

45/0

59/0

 

جدول ۸- رگرسیون چند متغیره اعتماد به پلیس

متغیرها

مرحله اول

مرحله دوم

مرحله سوم

β

T

Sig

β

T

Sig

β

T

Sig

سن

1/430

839/2

005/0

067/0

986/1

048/0

055/0

909/1

057/0

عملکرد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مؤثر بودن پلیس

 

 

 

522/0

777/11

000/0

266/0

144/6

000/0

ترس از جرم

 

 

 

185/0

698/4

000/0

123/0

573/3

000/0

شرایط محله

 

 

 

028/0-

791/0-

430/0

073/0-

340/2-

020/0

قاطعیت پلیس

 

 

 

200/0

159/5

000/0

138/0

117/4

000/0

عدالت رویه‌ای

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کیفیت تصمیم‌گیری

 

 

 

 

 

 

306/0

050/6

000/0

کیفیت رفتاری

 

 

 

 

 

 

024/0

548/0

584/0

مشارکت دادن شهروندان

 

 

 

 

 

 

238/0

881/6

000/0

Adjusted R2

018/0

57/0

69/0

 

 

 


بحث و نتیجه‌

پژوهش حاضر به مقایسه اهمیت مدل فرایند محور (عدالت رویه‌ای) و مدل ابزاری (عملکرد) که در تحقیقات خارجی به عنوان مدل‌های مهم و تأثیرگذار در تبیین اعتماد به پلیس شناخته شده‌اند در تبیین اعتماد شهروندان قروه‌ای به پلیس این شهر پرداخته است و در پی جواب دادن به این سؤالات است. 1- میزان اعتماد مردم شهر قروه به پلیس در چه حدی است؟ 2- کدام‌یک از متغیرهای عملکرد و عدالت رویه‌ای تأثیر بیشتری بر اعتماد به پلیس دارند؟

در این پژوهش اعتماد به پلیس با الهام از تقسیم‌بندی (Tyler, 2005) با دو بعد اعتماد نهادی و اعتماد مبتنی بر نیت بررسی شده است. نتایج تحقیق بیانگر این است که میزان اعتماد پاسخگویان به پلیس متوسط به بالا است. میانگین سطح رضایت پاسخگویان از عملکرد پلیس متوسط است، همچنین میزان رعایت عدالت رویه‌ای از طرف پلیس شهر قروه در اعمال قانون در هنگام برخورد و ارتباط با شهروندان از نظر پاسخگویان متوسط به بالا ارزیابی شده است.

نتایج حاصل از آزمون‌های تفاوت میانگین بیانگر این است که تفاوت معناداری در میانگین شاخص اعتماد به پلیس برحسب جنس، وضعیت تأهل، درآمد، مذهب و قومیت پاسخگویان وجود نداشته است؛ اما تفاوت معنی‌داری در میانگین اعتماد به پلیس، برحسب سطح تحصیلات پاسخگویان وجود داشته است، در واقع افراد با تحصیلات بالا در مقایسه با افراد با تحصیلات پایین اعتماد کمتری به پلیس داشته‌اند. این نتیجه با نتایج تحقیقات کامران و احمدیان (1388)، ساعی و بخشی (1388)، همخوانی داشته، به‌طوری‌که نتایج تحقیقات آن‌ها هم مؤید این است افراد با تحصیلات بالا اعتماد کمتری به پلیس داشته‌اند. همچنین نتایج حاصل از آزمون پیرسون بین سن و اعتماد به پلیس نشان‌دهنده این است که بین دو متغیر رابطه معنی‌دار و مستقیم وجود داشته، بدین معنی که با بالا رفتن سن پاسخگویان میزان اعتماد آنان به پلیس افزایش یافته است. این نتیجه با یافته‌های تحقیقات کامران و احمدیان (1388)، ساعی و بخشی (1388)، همخوانی دارد. در واقع نتایج تحقیقات آن‌ها هم بیانگر این است که رابطه مثبت و مستقیمی بین سن و اعتماد به پلیس وجود داشته است.

نتایج تحلیل رگرسیون متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته بیانگر این بوده که بعد کیفیت تصمیم‌گیری از ابعاد شاخص عدالت رویه‌ای بیشترین تأثیر را بر اعتماد به پلیس داشته است (پاسخگویان که معتقد هستند پلیس در اتخاذ تصمیمات نسبت به شهروندان بی‌طرفانه عمل می‌کند و تصمیمات آن‌ها مبتنی بر قانون است و از روی قصد و غرض شخصی نیست و قانون را برای همه شهروندان یکسان اعمال می‌نمایند به طوری‌که قومیت و مذهب افراد در نحوه برخورد پلیس با آن‌ها و اعمال قانون نسبت به آن‌ها تأثیری ندارد اعتماد بیشتری به پلیس داشته‌اند.) و بعد از آن به ترتیب بعد مؤثر بودن پلیس از ابعاد شاخص عملکرد (پاسخگویانی که معتقد به کارآمدی و مؤثر بودن پلیس در مبارزه علیه جرم و جنایت و در کمک به قربانیان جرایم بوده اعتماد بیشتری به پلیس داشته‌اند) مشارکت دادن شهروندان در تصمیمات از طرف پلیس (پاسخگویانی که معتقد هستند پلیس قبل از اتخاذ تصمیم در مورد شهروندان به دیدگاه آن‌ها توجه کرده و اجازه ابراز عقیده را به آن‌ها می‌دهد اعتماد بیشتری به پلیس داشته‌اند) قاطعیت پلیس (پاسخگویانی که معتقد به جدیت پلیس در برخورد با مجرمان و متخلفان هستند اعتماد بیشتری به پلیس داشته‌اند) و ترس از جرم (پاسخگویانی که معتقد هستند که در شهر احساس امنیت می‌کنند و نگران این‌که قربانی مجرمان و تبهکاران شوند، نبودند اعتماد بیشتری به پلیس داشته‌اند) به ترتیب تأثیر مثبت و معنی‌دار داشته‌اند و شرایط محل سکونت تأثیر منفی و معنی‌دار داشته است؛ به عبارت دیگر پاسخگویانی که معتقد هستند میزان جرم و بی‌قانونی در محل سکونت‌شان بالا بوده و مجرمان به‌راحتی به اعمال مجرمانه می‌پردازند اعتماد کمتری به پلیس داشته‌اند.

در کل نتایج بیانگر این است که عدالت رویه‌ای پلیس در مقایسه با عملکرد پلیس تأثیر بیشتری در میزان اعتماد پاسخگویان به پلیس داشته است که این نتیجه مؤید دیدگاه تایلر است؛ به نظر تایلر در پیش گرفتن رویه‌های منصفانه و عادلانه از طرف پلیس به تمکین و احترام شهروندان به پلیس منجر خواهد شد و مشروعیت پلیس را افزایش خواهد داد، در نتیجه اعتماد شهروندان به پلیس جلب خواهد شد. در واقع به نظر وی کلید اصلی شکل‌گیری اعتماد و اطمینان به پلیس و حفظ همکاری مردم ارزیابی منصفانه بودن تصمیم‌گیری‌ها و محترمانه بودن رفتار پلیس هنگام استفاده از اقتدارش و اعمال قوانین و یا هنگام برخورد و تماس شهروندان با آن‌ها است. همچنین این نتیجه مطابق با نتایج تحقیقات تایلر (2005)، شاپ (2012)، هیندز و مورفی (2007)، رایسیج و لوی (2009) است، به طوری‌که نتایج تحقیقات آن‌ها بیانگر این است که عدالت رویه‌ای متغیر مهم و تأثیرگذار بر میزان اعتماد شهروندان به پلیس بوده است.

 

پیشنهادهای کاربردی

اگرچه در این پژوهش مشخص شد که شهروندان قروه‌ای اعتماد متوسط به بالایی به پلیس داشته‌اند اما تا رسیدن به حد ایده‌آل فاصله زیادی داشته، همچنین باید توجه داشت اعتماد حالت شکننده دارد به طوری‌که با کوچک‌ترین خطا از طرف پلیس، ممکن است به اعتماد شهروندان به پلیس خدشه وارد شود، درنتیجه انتظار می‌رود پلیس برای حفظ اعتماد شهروندان و ارتقا و بهبود اعتماد شهروندان به پلیس کوشا است؛ بر اساس یافته‌های پژوهش متغیر عدالت رویه‌ای‌های بیشترین تأثیر را بر اعتماد به پلیس داشته در نتیجه پیشنهاد می‌شود پلیس برای حفظ اعتماد عمومی و جلب همکاری شهروندان، استاندارهای عدالت رویه‌ای را رعایت نماید:

- با توجه به ترکیب جمعیتی شهر قروه (کرد، ترک، تسنن، تشیع) با همه شهروندان منصفانه رفتار نماید، در تصمیم‌گیری‌ها بی‌طرف است، به حقوق همه شهروندان صرف‌نظر از هر قوم و مذهبی که هستند احترام بگذارد و قبل از گرفتن هر تصمیمی در مورد شهروندان به نیازها و نگرانی‌های آن‌ها توجه کند.

- به آموزش مهارت‌های مناسب به مأموران پلیس از جمله مهارت‌های ارتباطی خوب و مناسب برای ارتباط به شهروندان، تبعیض قائل نشدن بین شهروندان، احترام به عقاید و باورهای شهروندان، حمایت از همه شهروندان صرف‌نظر از قومیت و مذهب آن‌ها و ... برای انجام فعالیت در این شهر با توجه به خصلت متنوع آن (چند قومی و مذهبی بودن آن) توجه شود؛

با توجه به یافته‌های پژوهش متغیر عملکرد پلیس بعد از متغیر عدالت رویه‌ای تأثیر مهمی در اعتماد پاسخگویان به ‌پلییس داشته است در نتیجه پیشنهاد می‌شود:

- پلیس در زمینه پیشگیری از جرایم با همکاری مدارس، دانشگاه‌ها و رسانه‌های جمعی اقدامات فرهنگی و آموزشی انجام دهد؛

- هنگامی که شهروندان با آن‌ها تماس می‌گیرند و تقاضای کمک دارند به سرعت و در کمترین زمان ممکن در صحنه حاضر شوند و نسبت به امور شهروندان رسیدگی نمایند و با جدیت با جرایم صورت گرفته برخورد نماید و با اقدامات مناسب زمینه بروز جرم را مشکل‌تر نماید؛

- برای ایجاد امنیت خاطر و احساس امنیت در شهروندان در شب‌ها در محلات مختلف شهر به‌خصوص در مکان‌های شلوغ و پر رفت ‌و آمد و همچنین مکان‌های خلوت و مسکوت که زمینه بروز جرایم زیاد است به‌صورت مستمر گشت‌زنی داشته‌اند و زمینه مشارکت شهروندان برای کاهش جرایم و ایجاد امنیت در محل سکونت‌شان را فراهم نمایند؛

- با قاطعیت تمام با خریدوفروش مواد مخدر و مشروبات الکلی برخورد نماید و با اقدامات تأمینی مناسب زمینه بروز سرقت را سخت و پیگیر سرقت‌های صورت گرفته‌اند.

 

پیشنهادهای پژوهشی

- با توجه به اهمیت اعتماد به پلیس در موفقیت این سازمان پیشنهاد می‌شود پیمایش‌های سالانه با بهره‌گیری از نمونه استاندارد در این زمینه در این شهر و دیگر شهرهای استان کردستان انجام گیرد تا با فراهم آوردن اطلاعات مناسب بتوان تصویر روشن‌تری از عوامل مؤثر بر اعتماد شهروندان به پلیس به دست آورد؛

- این پژوهش به‌صورت مقطعی انجام گرفته است. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های بعدی به‌صورت طولی انجام شود تا با مقایسه نتایج در زمان‌های مختلف اطلاعات جامعی در مورد میزان اعتماد به پلیس و مهم‌ترین متغیرهای تأثیرگذار بر آن به دست آورد.



[1] Chalom et al.

[2] Institutional trust

[3] Motive-based trust

[4] Calculative trust

[5]Distributive Justice Model

[6] Thibaut

[7] Walker

[8] Maxson

[9] Hennigan

[10] Sloane

[11] Distributive Justice

1با توجه به این‏که تعداد پاسخگویان مطلقه و همسر فوت‏شده بسیار ناچیز است در نتیجه از تحلیل حذف شدند و در نتیجه برای آزمون تفاوت میانگین اعتماد به پلیس و ابعاد آن برحسب وضعیت تأهل از آزمون تی دو نمونه‏ای مستقل استفاده شده است.

1 از میان متغیرهای جمعیت‌شناختی فاصله‌ای و شبه فاصله‌ای تنها متغیر سن رابطه معنی‌داری با اعتماد به پلیس داشته و بنابراین فقط این متغیر وارد معادله رگرسیونی شد.

ابراهیم‌پور، ح.؛ روشندل اربطانی، ط. و امیری، ع. (1391). «بررسی عوامل نگرشی مؤثر در تبیین اعتماد عمومی به پلیس (مطالعه موردی: پلیس تهران)»، فصلنامه پژوهش‌های مدیریت انتظامی، سال هفتم، ش 3، ص 301-307.

چالوم، م. و لوسی، ل.؛  فرانتس، ف. و  وزینا، ک. (1387). نقش پلیس در: امنیت شهری و زمامداری بهینه، ترجمه: غلامرضا محمد نسل، در مجموعه مقالات پیشگیری از جرم، تهران: دفتر تحقیقات کاربردی پلیس پیشگیری ناجا.

ساعی، ع. و بخشی، ق. (1391). «تبیین جامعه‌شناختی اعتماد اجتماعی به پلیس»، فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی، ش 30، ص 13-52.

شارع‌پور، م. (1388). «بررسی عوامل مؤثر بر اعتماد اجتماعی به نیروی انتظامی (مطالعه موردی: استان مازندران)»، جامعه‌شناسی کاربردی، سال بیستم، ش4(36)، ص 1-16.

شایگان، ف. (1387). «بررسی میزان اعتماد مردم به پلیس (مطالعه موردی شهر تهران)»، فصلنامه دانش انتظامی، سال دهم، ش 39، ص 39-59.

غفاری، غ. (1390). سرمایه اجتماعی و امنیت انتظامی، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

فیروزجائیان، ع. (1389). «قانون‌گریزی (تحلیلی از منظر نظریه عدالت رویه‌ای)»، فصلنامه علمی- پژوهشی رفاه اجتماعی، سال یازدهم، ش 42، ص 381-410.

کامران، ف. و احمدیان، ا. (1388). «بررسی میزان اعتماد اجتماعی مردم به پلیس و عوامل مرتبط با آن در استان ایلام»، فصلنامه پژوهش اجتماعی، سال دوم، ش 4، ص 19-40.

گلابی، ف. و حاجیلو، ف. (1391). «بررسی عوامل مؤثر بر اعتماد به نیروی انتظامی در شهر تبریز»، دو فصلنامه جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، ش 2، ص 167-193.

Goldsmith, A. (2005) "Police Reform and the Problem of Trust." Theoretical Criminology, 9(4): 443-470.

Haider- Markel, D. P., Epp. C. and Maynard-Moody, S. (2009) “Constructing Distrust: The Aftermath of African-American Encounters With police “ paper presented at the Annual meeting of the Midwest Political Science Association 67th Annual National Conference, The Palmer House Hilton, Chicago, IL Online <APPLICATON/PDF>. 2013-12-12 from http://citation.allacademica.com/meta/ps 61727_ index. html.

Hinds, L. Murphy, K. (2007) “Public Satisfaction with Police: Using Procedural Justice to Improve Police Legitimacy”, Australian & New Zealand Journal of Criminology, 40(1): 27-42.

Hohl, K. (2011a) The role of mass media and police communication in trust in the police: new approaches to the analysis of survey and media data, London School of Economics and Political Science (LSE).

Hohl, K. (2011b) “The Role of the Mass Media in Public Trust in the Police Just Authority?” Puplic Trust and Police Legitimacy, J. Jackson, B. Bradford, E. Stanko and K. Hohl, Routledge, Forthcoming . Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract=1928522.

Maxson, C. L. Hennigan, K. and Sloane, D. C. (2003) Factors that influence public opinion of the police, US Department of Justice, Office of Justice Programs, National Institute of Justice.

Miller, J. R. Davis, C. Henderson, N. J. Markovic, J. Ortiz, C. W. and Justice, V. I. O. (2004). Public Opinions of the Police: The Influence of Friends, Family and News Media, Vera Institute of Justice New York.

Murphy, K. (2009) “Public Satisfaction with Police: The Importance of Procedural Justice and Police Performance in Police-Citizen Encounters” Australian & New Zealand Journal of Criminology, 42(2): 159-178.

Reisig, M. D. and Lloyd, C. (2009) "Procedural Justice, Police Legitimacy and Helping the Police Fight Crime Results from A Survey of Jamaican Adolescents”, Police Quarterly, 12(1):42-62.

Sargeant, E. Murphy, K. Cherney, A. (2013) "Ethnicity, Trust and Cooperation with Police: Testing the Dominance of the Process-Based Model”, European Journal of Criminology Review, 0(0): 1-25.

Schaap, D. (2012) Citizens trust in police, www.ru.nl/.../d_schaap_thesis_v2.

Sunshine, J. and Tyler, T. R. (2003) “The Role of Procedural Justice and Legitimacy in Shaping Public Support for Policing.” Law & Society Review, 37(3): 513-548.

Tyler, T. and Fagan, J. (2008) "Legitimacy and Cooperation: Why Do People Help the Police Fight Crime in Their Communities?", Ohio State Journal of Criminal Law, 6:231-275.

Tyler, T. R. (2001a) “Trust and Law Abidingness: A Proactive Model of Social Regulation”. BUL Rev, 81: 361.

Tyler, T. R. (2001b) “Public Trust and Confidence in Legal authorities: What do majority and minority group members want from the law and legal institutions?” Behavioral Sciences & the Law, 19(2) 215-235.

Tyler, T. R. (2005). "Policing in black and white: Ethnic group differences in trust and confidence in the police." Police Quarterly8(3): 322-342.

Tyler, T.R (2006). Restorative justice and procedural justice. Journal of Social Issues, 62, 305-323.