بررسی تأثیر سطح رضایت از کیفیت زندگی بر احساس امنیت اجتماعی (مطالعه موردی: روستا- شهر اصلاندوز)

نوع مقاله: مقاله علمی

نویسندگان

1 استادیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه اصفهان، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه اصفهان، ایران

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه اصفهان، ایران

چکیده

وجود رضایت نسبی در زمینه کیفیت زندگی سبب می‌شود محیطی برای زندگی اجتماعی خلق شود تا در آن امنیت بیشتری برقرار شود به نحوی که انسان‌ها از آرامش برخوردار شده و در روابط تعاملی خود با دیگران با کمترین اصطحکاک، تنش‌های خود را برطرف کنند. با توجه به اهمیت دو موضوع احساس امنیت اجتماعی و کیفیت زندگی، پژوهش حاضر در پی بررسی ارتباط بین این دو مقوله در روستا- شهرها است تا ارتباط آن‌ها در ابعاد مختلف با همدیگر کشف گردد. در این راستا مطالعه مورد نظر در روستا- شهر اصلاندوز با حجم نمونه 384 نفر از ساکنان صورت گرفت که نوع مطالعه صورت گرفته کاربردی و رویکرد حاکم بر آن مجموعه‏ای از روش‏های توصیفی- تحلیلی و همبستگی است. به منظور گردآوری داده‌ها در زمینه کیفیت زندگی ساکنان، پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی که در چهار بعد سلامت جسمانی، روانی، روابط اجتماعی و محیطی طراحی شده، استفاده گردید. همچنین ابزار پژوهش به منظور بررسی سطح احساس امنیت اجتماعی ساکنان نیز، پرسشنامه است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بین ابعاد مختلف کیفیت زندگی و شاخص کلی احساس امنیت اجتماعی ساکنان ارتباط معناداری وجود دارد که این ارتباط در همه ابعاد مستقیم است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyzing the effect level satisfcation of quality of life on social security (Case study:rural-urban Aslandouz)

نویسندگان [English]

  • Jamal Mohamadi 1
  • Jaber Alizadeh 2
  • hاamzeh Rahimi 3
  • Ali Afshripor 3
1 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, University of Isfahan, Iran
2 Ph.D. Student of Geography and Urban Planning, University of Isfahan, Iran
3 Ph.D. Student of Geography and Rural Planning, University of Isfahan, Iran
چکیده [English]

Introduction
Nowadays, a common goal in local, national and international arena is development of quality of life. Also, future of human’s life is dependent on better conceptualization of factors that influence human’s quality of life. Scholars and researchers have been constantly looking for influential factors of quality of life. In this sense, concept of ‘security’ has been one of the most important, complex and newest concepts in todays’ world and in many political, social and economic fields. Security is considered as a fundamental need and as a necessity of individuals and societies, without which dangerous and overwhelming consequences can emerge. Position of rural, urban and village-city residential areas in comparison with other residential areas, generally, and in comparison with Aslanduz village-city, particularly, can change residents’ expectations and attitudes of indexes of quality of life and social security. Therefore, in the present study firstly concept of quality of life, different definitions of it and components related to ‘feeling socially secure’ have been proposed. In the next section, the relationship between quality of life and components of social security was investigated in a case study through studying Aslanduz village-city as a marginalized residential complex. In what followed, the relationship and correlation of life quality and social security was compared based on main components of each.
 
Material & Methods
The present study is a practical study which makes use of a ‘descriptive-analytic-correlation’ approach to investigate research components. Data collection was carried out through surveys and documentary methods. Population included all residents of Aslanduz city-village. Sampling was done based on Cochran Formula and was 384 considering maximum heterogeneity (p=q=0.5). Further, sampling was random. Instrument was World Health Organization questionnaire WHOQOL-BREF to investigate level of life quality. Moreover, to investigate residents’ level of feeling secure use was made of a 6-item questionnaire which investigated different aspects of security. Finally, to analyze the collected data, use was made of descriptive and inferential statistics such as frequency distribution, Anova, Independent T-test, Pearson correlation coefficient and Multiple Regression in SPSS.
 
Discussion of Results & Conclusions
To investigate respondents’ individualistic and social characteristics, descriptive analysis was used and results showed that majority of male respondents were married and highly educated. Also, to investigating overall satisfaction of life quality and social security, findings revealed that sub-component of economic security has had the lowest satisfaction. In addition, according to surveys regarding life quality, the most undesirable sub-components with the lowest satisfaction are recreational facilities, negative emotions, positive emotions, financial supports and sexual affairs, respectively while the most desirable sub-components included medical cure, physical shape of the body, physical pain, health conditions, and self-satisfaction, respectively. Pearson correlation was used to investigate the relationship between social security and satisfaction of life quality sub-components.
Regarding the obtained results of the present study, it can be seen that there was significant relationship between mental health and social security. Moreover, significant relationship was seen between physical health and social security. Also, there was significant relationship between environmental health and social security and the same is true for social health and social security. Finally, according to results, significant relationships were seen between social security and life quality and health in different aspects. In addition, it can be concluded that only when social security is catered for the residents that changes be applied to dimensions and component of life quality. In this way, attempts need to be made to move toward development of dimensions of residents’ lives and. In this regard, the more the quality of life of residents, the more the positive effects on social security this requires long-term plans aiming at promotion indexes of quality of life.
Keywords:
Introduction
Nowadays, a common goal in local, national and international arena is development of quality of life. Also, future of human’s life is dependent on better conceptualization of factors that influence human’s quality of life. Scholars and researchers have been constantly looking for influential factors of quality of life. In this sense, concept of ‘security’ has been one of the most important, complex and newest concepts in todays’ world and in many political, social and economic fields. Security is considered as a fundamental need and as a necessity of individuals and societies, without which dangerous and overwhelming consequences can emerge. Position of rural, urban and village-city residential areas in comparison with other residential areas, generally, and in comparison with Aslanduz village-city, particularly, can change residents’ expectations and attitudes of indexes of quality of life and social security. Therefore, in the present study firstly concept of quality of life, different definitions of it and components related to ‘feeling socially secure’ have been proposed. In the next section, the relationship between quality of life and components of social security was investigated in a case study through studying Aslanduz village-city as a marginalized residential complex. In what followed, the relationship and correlation of life quality and social security was compared based on main components of each.
 
Material & Methods
The present study is a practical study which makes use of a ‘descriptive-analytic-correlation’ approach to investigate research components. Data collection was carried out through surveys and documentary methods. Population included all residents of Aslanduz city-village. Sampling was done based on Cochran Formula and was 384 considering maximum heterogeneity (p=q=0.5). Further, sampling was random. Instrument was World Health Organization questionnaire WHOQOL-BREF to investigate level of life quality. Moreover, to investigate residents’ level of feeling secure use was made of a 6-item questionnaire which investigated different aspects of security. Finally, to analyze the collected data, use was made of descriptive and inferential statistics such as frequency distribution, Anova, Independent T-test, Pearson correlation coefficient and Multiple Regression in SPSS.
 
Discussion of Results & Conclusions
To investigate respondents’ individualistic and social characteristics, descriptive analysis was used and results showed that majority of male respondents were married and highly educated. Also, to investigating overall satisfaction of life quality and social security, findings revealed that sub-component of economic security has had the lowest satisfaction. In addition, according to surveys regarding life quality, the most undesirable sub-components with the lowest satisfaction are recreational facilities, negative emotions, positive emotions, financial supports and sexual affairs, respectively while the most desirable sub-components included medical cure, physical shape of the body, physical pain, health conditions, and self-satisfaction, respectively. Pearson correlation was used to investigate the relationship between social security and satisfaction of life quality sub-components.
Regarding the obtained results of the present study, it can be seen that there was significant relationship between mental health and social security. Moreover, significant relationship was seen between physical health and social security. Also, there was significant relationship between environmental health and social security and the same is true for social health and social security. Finally, according to results, significant relationships were seen between social security and life quality and health in different aspects. In addition, it can be concluded that only when social security is catered for the residents that changes be applied to dimensions and component of life quality. In this way, attempts need to be made to move toward development of dimensions of residents’ lives and. In this regard, the more the quality of life of residents, the more the positive effects on social security this requires long-term plans aiming at promotion indexes of quality of life.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Satisfaction
  • Quality of Life
  • Social Security
  • questionnaire WHOQOL-BREF
  • rural-urban Aslandouz

مقدمه و بیان مسأله

امروزه هدف مشترک توسعه در سطوح محلی، ملی و بین‌المللی بهبود کیفیت زندگی است و آینده زندگی بشر متکی بر درک بهتر عواملی خواهد بود که بر کیفیت زندگی انسان تأثیرگذار هستند. همواره دانشمندان و محققان در پی یافتن عوامل تأثیرگذار بر کیفیت زندگی افراد هستند. زیرا عدم شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی مردم در قلمروهای گوناگون بشری، نه تنها پیامدهای غیر منتظره و ناگواری را به دنبال خواهد داشت، بلکه با کاهش میزان رضایتمندی از زندگی در میان افراد، جامعه، نیروی انسانی مولد و توانمند خود را نیز در طول زمان از دست خواهد داد (دانش و همکاران، 1393: 4). کیفیت زندگی سازه‌ای است که سوای از ابعاد مادی، ابعاد فرامادی را نیز تحت پوشش خود دارد بخشی از این عوامل مربوط به احساس امنیت، آرامش و آسایش ما در محیط زندگی، مسیرهای رفت و آمد به محل کار، گذران اوقات فراغت و بسیاری دیگر از این موارد می‌شود که از آن‌ها باعنوان احساس امنیت اجتماعی یاد می‌شود.

از این رو یکی از مفاهیم با اهمیت، پیچیده و جدید در دنیای امروز و در بسیاری از مباحث سیاسی، اجتماعی و اقتصادی موضوع و مفهوم امنیت است (اخوان کاظمی، 1386: 12) امنیت از نیازها و ضرورت‌های پایه‌ای فرد و جامعه تلقی می‌شود که فقدان یا اختلال در آن، پیامدها و بازتاب‌های نگران‌کننده و خطرناکی به دنبال دارد (ترابی و گودرزی، 1383: 32). به طوری که، انسان مدنی برای زندگی در جمع و دستیابی به مراتب بالای رشد، نیازمند امنیت و آرامش خاطری است که با رشد و نمو جرایم و انحرافات اجتماعی، زمینه‌های ناامنی و شکل‌گیری کجروی در سطح جامعه بیشترین دلهره را ایجاد می‌کند. لذا احساس امنیت اجتماعی برای آحاد جامعه از بسیاری از موضوعات دیگری که ممکن است مهم تلقی شود، ضروری‌تر است (راموز، 1383: 88). بنابراین، یکی از اصلی‌ترین مؤلفه‌هایی که امنیت را ارتقا می‌بخشد و جامعه را سالم، آرام و مطلوب می‌سازد، توجه به شاخص‌های کیفیت زندگی است از این رو می‌توان چنین افزود که بحث کیفیت زندگی و احساس امنیت اجتماعی دارای رابطه‌ای دوسویه و وابسته به همدیگر هستند.

با توجه به این‌که محل قرارگیری سکونتگاه‌های روستایی، شهری و روستا- شهرها نسبت به دیگر سکونتگاه‌ها به صورت عام و روستا- شهر اصلاندوز به صورت خاص، انتظارات و نگرش‌های ساکنان از شاخص‌های کیفیت زندگی و احساس امنیت اجتماعی را تغییر می‌دهد. همچنین، از آن‌جایی که روستا- شهر اصلاندوز از انواع مراکز حیاتی مستقر در مناطق مرزی، محروم و جزء حاشیه‌ای‌ترین مناطق در راستای توسعه به شمار می‌روند. به صورت کلی قرار گرفتن در مناطق حاشیه‌ای، کیفیت پایین زندگی و مشکلات مرتبط با آن را به وجود می‌آورد. لذا در این مقاله ابتدا مفهوم کیفیت زندگی و تعاریف مختلف و همچنین مؤلفه‌های مربوط به احساس امنیت اجتماعی متناسب با محدودة مورد مطالعه ارائه می‌شود. کمبود فضای گذران اوقات فراغت، دسترسی نامناسب به برخی از خدمات، مرزی بودن منطقه، تردد اتباع خارجی در سطح روستا- شهر اصلاندوز و مناطق همجوار، عدم وجود کنترل درخور اتباع خارجی و پایین بودن توان مالی تعداد زیادی از ساکنین، دو متغیر کیفیت زندگی و احساس امنیت اجتماعی را در روستا- شهر اصلاندوز به شدت تحت تأثیر قرار داده و کیفیت این متغیرها را به نارضایتی شهروندان بدل ساخته است.

با توجه به این‌که بسیاری از ناهنجاری‌های رفتاری در جوامع مختلف شهری، روستا- شهری و روستایی، مانند خشونت، پرخاشگری، تجاوز به حقوق دیگران و رعایت نکردن قانون، ضمن داشتن ریشه‌های تاریخی، فرهنگی و اقتصادی در کیفیت زندگی و احساسات مرتعش از فضای زندگی اجتماعی مثل احساس امنیت، آسایش و آرامش خاطر آنان نهفته است. لذا بررسی و تحلیل کیفیت زندگی و مؤلفه‌های آن و ارتباط‌شان با احساس امنیت اجتماعی در محیط‌های کوچک شهری و روستایی به صورت عام و روستا- شهر اصلاندوز به صورت خاص، هماهنگ با رشد روز افزون آن‌ها باعث خواهد شد تا این‌که در طی زمان مشکلاتی را که ممکن است در روند رشد اجتماعی شهر و روستا- شهرها و ارتقا کیفیت زندگی ساکنان و احساس امنیت آنان قرار گیرد، مرتفع سازد.

براین اساس به منظور ارزیابی سطح کیفیت زندگی شهروندان ساکن در روستا- شهر اصلاندوز، پرسشنامة کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی WHOQOL-BREF که در چهار بعد سلامت جسمانی، روانی، روابط اجتماعی و محیطی وضعیت شاخص‌های ذهنی موجود در جامعه را بررسی می‌کند، استفاده گردید. همچنین ابزار پژوهش به منظور بررسی سطح احساس امنیت اجتماعی ساکنان نیز، پرسشنامه‌ای با شش سؤال در ارتباط با ابعاد مختلف امنیت (شامل امنیت اقتصادی فرد، امنیت جانی، امنیت نوامیس، امنیت اقتصادی جامعه، امنیت به مفهوم عام آن) است. از این رو به منظور هدایت پژوهش در مسیر خود و دستیابی به نتایج علمی قابل استناد سؤالاتی مطرح شده که فرضیات پژوهش نیز با توجه به آن تدوین گردیده است که در ادامه به هر کدام از آن‌ها اشاره خواهد شد.

 

سؤالات پژوهش

سؤالات پژوهش در دو بخش سؤالات اصلی و فرعی طرح گردیده است، در واقع این مقاله در پی پاسخ دادن به این سؤالات است که:

  1. در روستا- شهرها به صورت عام و روستا- شهرهای مستقر در مناطق حاشیه‌ای و محروم به صورت خاص، شاخص‌های مرتبط با کیفیت زندگی از دیدگاه ساکنان در چه وضعیتی است؟
  2. آیا بین متغیرهای کیفیت زندگی و شاخص احساس امنیت اجتماعی رابطة معناداری وجود دارد؟

در بخش دوم، سوالات فرعی، منتج از سؤالات اصلی است که بخش اول سؤالات را پوشش می دهند:

  1. آیا بین روابط اجتماعی و احساس امنیت اجتماعی رابطه وجود دارد؟
  2. آیا بین سلامت جسمانی و احساس امنیت اجتماعی رابطه وجود دارد؟
  3. آیا بین سلامت روانی و احساس امنیت اجتماعی رابطه وجود دارد؟
  4. آیا بین سلامت محیطی و احساس امنیت اجتماعی رابطه وجود دارد؟

 

چارچوب نظری پژوهش

بحث درباره مفهوم و معانی کیفیت زندگی مبحث جدیدی نیست و در دوران یونان باستان، افلاطون و ارسطو نظریاتی درباره آن مطرح کرده‌اند (Pukeliene and Starkauskiene, 2009: 148). مفهوم کیفیت زندگی به عنوان یک رشته جداگانه از دهه 1960 میلادی وارد مباحث علمی در اروپای غربی و آمریکا شده است زیرا در این دهه مشخص شد که رشد و توسعة اقتصادی لزوماً به بهبود زندگی مردم یک کشور منجر نمی‌شود (Pukeliene and Starkauskiene, 2011: 157). در حال حاضر بهبود کیفیت زندگی هدف مشترک جامعه بین‌المللی بوده و در جوامع شهری هدف نهایی برنامه‌ها و پروژه‌های اجرا شده، بهبود کیفیت زندگی ساکنان آن است (Quaghebeur and et al., 2004:162). سازمان بهداشت جهانی، کیفیت زندگی را به معنای درک فردی هر فرد از موقعیت خود در زندگی در بستری از فرهنگ‌ها و ارزش‌های اجتماعی که فرد در آن زندگی می‌کند و دارای انتظارات است، تعریف می‌کند (Rana and et al., 2009:14)  کیفیت زندگی یک مفهوم چند بعدی است که در برگیرنده ابعادی چون سلامت بدنی، سلامت روانی، شرایط اقتصادی، باورهای شخصی و تعامل با محیط است (.(Carr et al., 1996 در واقع کیفیت زندگی مفهومی است که وضعیت زندگی بشری را تعریف می‌نماید. با توجه به این‌که این وضعیت با چند عامل و ویژگی قابل انعکاس است، معمولاً کیفیت زندگی مترادف با رفاه، امکانات، رضایت زندگی، شکوفایی، تحقق نیازها، قدرت زندگی، توسعه قابلیت‌ها، فقر، فقر انسانی، استانداردهای زندگی و توسعه به کار می‌رود.(McGillivray, 2007: 36) زلینیسکا و همکارانش معتقدند، کیفیت زندگی سطح تحقق نیازهای انسان را منعکس می‌کند  (Zielinska et al, 2010, 1). فینویک و همکارانش کیفیت زندگی را مفهومی اجتماعی می دانند که خود معنای واقعی ندارد بلکه افراد به آن معنا می بخشند (Collados and Duane, 1999: 446). در حال حاضر بیشتر محققان مفهوم کیفیت زندگی را به عنوان یک مفهوم ذهنی و چند بعدی می‌دانند (Bartlett and et al., 2010:14). در واقع نظریة کیفیت زندگی، ترویج و توسعه مفاهیم کیفیت محیط زندگی مردم است تا بهترین شیوه‌های زیستی برای آن‌ها فراهم شود (Grgi et al., 2010, 654). لذا هدف غایی مطالعه کیفیت زندگی و کاربرد متعاقب آن برای این است که مردم  قادر به داشتن یک زندگی با کیفیت بالا هستند، به طوری که این زندگی هم هدفمند و هم لذت بخش است (Parker and Moore, 2008: 236). به هر جهت، کیفیت زندگی مفهومی چند وجهی، نسبی، متأثر از زمان و مکان و ارزش‌های فردی و اجتماعی است که ابعاد عینی و بیرونی، ذهنی و درونی را در بر می‌گیرد. اصطلاح کیفیت زندگی به طورکلی به وضعیت محیطی که مردم در آن زندگی می‌کنند، مثل آلودگی و کیفیت مسکن و همچنین به برخی صفات و ویژگی‌های خود مردم مانند سلامت و دسترسی اشاره دارد (Pacione, 2003: 19-30).

با این وجود، هنوز هم یک تعریف قابل قبول جهانی برای این مفهوم صورت نگرفته است، زیرا بسیاری از محققان بر این باورند که کیفیت زندگی مفهومی چند وجهی، نسبی، متأثر از زمان، مکان، ارزش‌های فردی و اجتماعی است. در مجموع می‌توان گفت که کیفیت زندگی، ویژگی‌های کلی اجتماعی اقتصادی محیط یک ناحیه را نشان می‌دهد که می‌تواند به عنوان ابزاری قدرتمند برای نظارت بر برنامه‌ریزی توسعة اجتماعی به کار رود. همچنین، این مفهوم به عنوان معیاری برای سنجش میزان برآورده شدن نیازهای روحی، روانی و مادی جامعه و خانواده به کار می‌رود. در این راستا، کیفیت زندگی روستا- شهر نیز به عنوان «چگونگی شرایط و وضعیت عینی زندگی خانواده‌ها در روستا- شهرها» تعریف می‌شود (Pal and Kumar, 2005: 326).

آن‌چه بدیهی است این‌که، وجود رضایت نسبی در زمینة کیفیت زندگی سبب می‌شود محیطی برای زندگی اجتماعی خلق شود تا در آن امنیت بیشتری برقرار شود به نحوی که انسان‌ها از آرامش برخوردار شده و در روابط تعاملی خود با دیگران با کمترین اصطحکاک، تنش‌های خود را برطرف کنند.

از منظر جامعه‌شناسی، سطوح متعددی برای امنیت در نظر گرفته شده است که مهم‌ترین آن امنیت در سطح خرد و کلان است. دسته اول تعاریفی هستند که بر تهدید هویت جمعی تأکید دارند. ویور امنیت اجتماعی را توانمندی جامعه برای مراقبت از خصوصیات و ویژگی‌های بنیادین خود در شرایط تغییر و تهدیدات عینی تعریف کرده است وی امنیت اجتماعی را با نیاز به حفظ هویت مرتبط می‌داند. بوزان امنیت اجتماعی را به حفظ ویژگی‌هایی ارجاع می‌دهد که بر مبنای آن، افراد خود را عضو گروه خاص تلقی نموده‌اند. از دید آن‌ها، امنیت اجتماعی عبارت است از توانایی گروه‌های مختلف صنفی، قومی، محلی و ... در حفظ هستی و هویت خود. در واقع بوزان و ویور امنیت را حالت فراغت از تهدید هویت جمعی و گروهی تلقی می‌کنند (گروسی، 1386: 29) دسته دوم تعاریف، امنیت را به عنوان فقدان هراس از ویرانی و تهدید ارزش‌های جامعه می‌دانند. اگر امنیت اجتماعی را شامل تمهیداتی برای حفظ زندگی اعضای جامعه و سپس حفظ راه و روش زندگی آنان بدانیم، بنابراین می‌توان امنیت اجتماعی را رفع تهدید از عنصر اتصال‌دهندة اعضای جامعه به یکدیگر در نظر گرفت. این نوع تعریف از امنیت شامل:

  • امنیت حاصل فضای اجتماعی است.
  • فضای اجتماعی سطح کلان یا دولت به معنای عام را دربر نمی‌گیرد.
  • امنیت اجتماعی فقط به سطح امنیت فرد محدود نمی‌شود.
  • امنیت اجتماعی بر مجموعه‌ای از افراد تأکید می‌ورزد که عنصر یا عناصری ویژه، مانند جنسیت، قومیت، مذهب و ... آن‌ها را به هم مرتبط می‌سازد.

زمانی که ارزش‌های اتصال‌دهنده افراد تهدید گردد، امنیت متزلزل می‌شود. دستة سوم تعاریف از امنیت اجتماعی بر فراغت جمعی است که بر تهدید عمل غیر قانونی دولت یا دستگاه یا فرد و یا گروهی که در تمام یا قسمتی از جامعه به وجود آورده است، تأکید می ورزد (گروسی، 1386: 29).

احساس امنیت به احساس آزادی نسبی از خطری اطلاق می‌شود که وضعیت خوشایندی را در افراد جامعه ایجاد کرده و فرد در آن موقعیت احساس آرامش جسمی و روحی می‌کند (رجبی‌پور، 1384: 93). با این اوصاف، افراد مختلف با توجه به تنوع محیط پیرامون و موقعیت خویش، بینش متفاوتی از مقولة امنیت اجتماعی داشته و احساس امنیت را، با توجه به نظام اقتصادی، نظام سلامت و تجربه‌های فردی ناامنی، متغیر دانسته و دلهرة ناشی از احساس ناامنی را بیشتر از لایه های عینی و واقعی ناامنی و وقوع جرم، در اذهان دارند (Lindstrom, 2008: 1).

 

فرضیه‌های پژوهش

به منظور هدایت پژوهش در مسیر علمی خود چهار فرضیه برای پژوهش حاضر تعریف گردید که خود منتج از سؤالات مطرح شده است، که عبارتند از:

  1. بین روابط اجتماعی و احساس امنیت اجتماعی رابطه وجود دارد.
  2. بین سلامت جسمانی و احساس امنیت اجتماعی رابطه وجود دارد.
  3. بین سلامت روانی و احساس امنیت اجتماعی رابطه وجود دارد.
  4. بین سلامت محیطی و احساس امنیت اجتماعی رابطه وجود دارد.

 

مواد و روش‏ها

روش انجام پژوهش

پژوهش حاضر از نوع مطالعات «کاربردی» است و باتوجه به ماهیت موضوع و مؤلفه‌های مورد بررسی، رویکرد حاکم بر فرآیند پژوهش، ترکیبی از روش‌های «توصیفی- تحلیلی و همبستگی» است. جمع‌آوری اطلاعات و داده‌ها به دو صورت «اسنادی» و «پیمایشی» انجام پذیرفته است.

 

جامعة آماری و شیوة نمونه‌گیری

جامعه آماری پژوهش شامل کلیه ساکنان روستا- شهر اصلاندوز است. با توجه به وسعت جامعة آماری و عدم امکان دسترسی به تماعی اعضای جامعه از روش نمونه‌گیری برای گردآوری اطلاعات استفاده گردید. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران[1] (حافظ‌نیا، 1380: 117) با خطای اندازه‌گیری 5 درصد و سطح اطمینان 95 درصد و همچنین با در نظر گرفتن فرض وجود حداکثر ناهمگنی (5/0p=q=) برابر با 384 نفر برآورد گردید. فرایند نمونه‌گیری به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده و در دو مرحله صورت پذیرفت، ابتدا به منظور توزیع متناسب نمونه در سطح جامعة مورد مطالعه، مشخص کردن اختصاصات و ویژگی‌های کلی جامعه و تأثیر دادن ویژگی‌های کلی جامعه، از روش نمونه‌گیری طبقه‌بندی احتمالی (علمی) استفاده شده است (حافظ‌نیا، 1389: 153)، بدین ترتیب به نسبت سهم جمعیتی هریک از محلات روستا- شهر اصلاندوز، درصدی از پرسشنامه به محلة مورد نظر اختصاص داده شد. در مرحلة بعد با توجه به پیچیدگی جامعة آماری برای مراجعه به ساکنان در واحدهای مسکونی از روش نمونه‌گیری تصادفی استفاده شده است (مولر و همکاران، 1378: 404) در جدول 1 نحوة توزیع و فراوانی تعداد پرسشنامه‌ها، نشان داده شده است:

 

جدول 1- فراوانی توزیع پرسشنامه‌ها در سطح محلات روستا- شهر اصلاندوز

ردیف

نام محلات

حجم نمونه

درصد

1

مسجد جامع

54

14.1

2

نادری

28

7.3

3

بهداری

22

5.7

4

شهید مهدوی

37

9.6

5

کدخدالو

18

4.7

6

مولوی

35

9.1

7

ایل‌یولو

43

11.2

8

گوشاتپه

53

13.8

9

شهید بهشتی

20

5.2

10

قره‌قباق

52

13.5

11

کمپ

22

5.7

جمع

384

100

 

ابزارهای گردآوری اطلاعات از سطح جامعه

ابزار پژوهش به منظور بررسی سطح کیفیت زندگی ساکنان، پرسشنامة کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی WHOQOL-BREF است که به منظور ارزیابی کیفیت زندگی طراحی شده است (WHOQOL-BREF, 1998: 551-558). فرم کوتاه این پرسشنامه دارای 23 سؤال است و در چهار بعد سلامت جسمانی، روانی، روابط اجتماعی و محیطی را (به ترتیب با 7، 6، 3 و 7 سؤال) ارزیابی می‌کند (Kuyken & et al., 1994: 7). در ایران نجات و همکاران (2006) این پرسشنامه را برای جمعیت سالم به صورت جدول 2، هنجاریابی کرده‌اند:

 

جدول 2- مقدار پایایی و روایی ابزار پژوهش

ابعاد پرسشنامه

آلفای کرونباخ

پایایی

سلامت جسمانی

70/0

در فاصلة دو هفته 7/0 محاسبه شده است.

سلامت روانی

73/0

روابط اجتماعی

55/0

ارتباطات محیطی

84/0

(Nejat, et al., 2006: 7-10)

 

همچنین ابزار پژوهش به منظور بررسی سطح احساس امنیت اجتماعی ساکنان نیز، پرسشنامه‌ای با شش سؤال در ارتباط با ابعاد مختلف امنیت (شامل امنیت اقتصادی فرد، امنیت جانی، امنیت نوامیس، امنیت اقتصادی جامعه، امنیت به طور عام) است که پایایی این پرسشنامه مطابق مطالعات میدانی صورت گرفته در فاصلة یک هفته 72/0 به دست آمده است.

 

ابزار تحلیل داده‌ها

نهایتاً این‌که در تحقیق حاضر به منظور تجزیه و تحلیل داده‏های گردآوری شده از روش‌های آمار توصیفی و استنباطی همچون توزیع فراوانی، تحلیل واریانس، آزمون T مستقل، ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه خطی در محیط نرم‌افزار کامپیوتری SPSS استفاده شده است. پاسخ‌های پرسش‌شوندگان برای سنجش میزان رضایتمندی آنان از نظر متغیرهای مورد بررسی مطابق جدول 3 در یک طیف پنج گزینه‏ای لیکرت بسیار ناراضی، ناراضی، نسبتاً راضی، راضی و بسیار راضی طبقه‏بندی گردید.

 

 

جدول 3- طیف‏بندی میزان رضایت‏مندی شهروندان در ابعاد مختلف کیفیت زندگی و امنیت اجتماعی

طیف ارزیابی

بسیار ناراضی

ناراضی

نسبتاً راضی

راضی

بسیار راضی

طیف میانگین

8 .1 – 1

6. 2 – 8 .1

4 .3 – 6 .2

2 .4 – 4 .3

5 – 2 .4

 

 

معرفی محدودة مورد مطالعه

شهر اصلاندوز بین مدارهای 39 درجه، 25 دقیقه و 33 ثانیه تا 39 درجه، 26 دقیقه و 49 ثانیة عرض شمالی و 47 درجه، 22 دقیقه و 47 درجه، 25 دقیقة طول شرقی واقع شده است (علی‌زاده و همکاران، 1391: 54)  (شکل 1)

 

 

 

شکل 1- موقعیت فضایی استقرار روستا- شهر اصلاندوز

 

 

شهر اصلاندوز به عنوان مرکز بخش اصلاندوز در منتهی‌الیه شمال غربی استان اردبیل و در محل پیوستن رودخانة قره سو (دره رود) به رودخانة ارس قرار گرفته است. این شهر در ساحل جنوبی رود مرزی ارس و در 2 کیلومتری این رودخانه واقع شده است. ارتفاع شهر از سطح دریا 160 متر است که در منطقه‌ای با شیب کمتر از 3 درصد با جهت جنوب شرقی، شمال غربی واقع شده است (علی‌زاده و همکاران، 1391: 55).

روستا - شهر اصلاندوز[2] در سال‌های اخیر به علت موقعیت مناسب خود و همچنین اهمیتی که به عنوان مرکز خدماتی منطقه دارد رشد چشمگیری داشته است، به صورتی که حجم جمعیتی اضافه شدة آن در فاصلة بین دو سرشماری اخیر رقم نزدیک به دو برابر را نشان می‌دهد (جدول4)

 

 

 

 

جدول 4- تحولات جمعیتی روستا- شهر اصلاندوز

سال

جمعیت

شاخص تغییرات

تغییرات جمعیتی

1335

74

100

-

1345

804

5/1086

730+

1355

1424

3/1924

620+

1365

2042

5/2759

618+

1375

2838

1/3835

796+

1385

5167

4/6982

2329+

منبع: دفتر عمران شهرداری شهر اصلاندوز

 

مکان گزینی روستاهای دهستان اصلاندوز و موقعیت شهر اصلاندوز به لحاظ فاصله‌ای که با نزدیک‌ترین شهر خود دارد (شعاع 43 کیلومتری)، نشان از اهمیت اساسی شهر اصلاندوز در منطقه است، که برای جمعیتی بالغ بر19976 نفر در دهستان اصلاندوز در بسیاری از زمینه‌ها ارائه خدمات می‌کند (علی‌زاده و همکاران، 1391: 89).

 

بحث و تحلیل یافته‌های پژوهش و آزمون فرضیات

بررسی وضعیت توزیع پاسخگویان بر اساس ویژگی‌های فردی و اجتماعی

بررسی‌ها نشان می‌دهد که بیشترین تعداد پاسخگویان از نظر شاخص جنسیت مربوط به گروه جنسی مردان با درصد فراوانی بیش از 34/52 درصد از کل پرسش‌شوندگان است. از نظر وضعیت تأهل اکثریت اعضای نمونه مورد بررسی متأهل (بیش از 51 درصد) هستند. بیش از 54 درصد پرسش‏شوندگان دارای تحصیلات عالیه هستند و همچنین گروه سنی 31-40 با بیش از 50 درصد بیشترین تعداد پاسخ‏دهنده را شامل می‏شود.

بررسی وضعیت کلی سطح رضایت پاسخگویان از وضعیت کیفیت زندگی و احساس امنیت اجتماعی موجود نتایج حاصل از تحلیل اطلاعات گردآوری شده حاکی از آن است که در مجموع 67/7 درصد از ساکنان محدودۀ مورد مطالعه دارای احساس امنیت بسیار مطلوب، 20/25 درصد مطلوب، 37/37 درصد متوسط و 55/18 درصد احساس امنیت نامطلوب و 21/11 درصد بسیار نامطلوب هستند. همچنین 20/14 درصد از ساکنان محدودۀ مورد مطالعه دارای کیفیت زندگی بسیار مطلوب، 30/35 درصد مطلوب، 50/20 درصد متوسط و 30/19 درصد کیفیت زندگی نامطلوب و 70/10 درصد بسیار نامطلوب هستند.

 

جدول 5- وضعیت توزیع پاسخگویان با توجه به خصوصیات فردی

متغیرهای مستقل پژوهش

تعداد

درصد

جنس

مرد

201

34/52

زن

183

66/47

بی سواد

0

0

وضعیت تأهل

مجرد

175

6/45

متأهل

198

6/51

بی‏همسر بر اثر طلاق

8

1/2

بی‏همسر بر اثر فوت

1

3/0

بی‏پاسخ

2

5/0

سطح سواد

بی سواد

1

3/0

ابتدایی

4

0/1

متوسطه

163

4/42

دانشگاهی

209

4/54

بی‏پاسخ

7

9/1

سن

18-20

33

6/8

21-30

92

0/24

31-40

194

5/50

41-50

40

4/10

51-60

16

2/4

61+

6

6/1

بی‏پاسخ

3

8/0

 

 

 

جدول 6- وضعیت توزیع پاسخگویان با توجه سطح کیفت زندگی و احساس امنیت اجتماعی (عام)

شاخص

بسیار مطلوب

مطلوب

متوسط

نامطلوب

بسیار نامطلوب

کیفیت زندگی

2/14

3/35

5/20

3/19

7/10

احساس امنیت اجتماعی (عام)

67/7

20/25

37/37

55/18

21/11

 

طیف مطلوبیت هریک از زیرمؤلفه‏های معرف شاخص کلی احساس امنیت اجتماعی و کیفیت زندگی در بین ساکنان روستا- شهر اصلاندوز به طور تفصیلی در جدول 7 نشان داده شده است. بر این اساس در ارتباط با احساس امنیت اجتماعی نامطلوب‏ترین زیرمؤلفه‏ها که کمترین رضایتمندی ساکنان را به خود اختصاص داده است، احساس امنیت اقتصادی است و مطلوب‏ترین زیرمؤلفه‏ها به ترتیب شامل: احساس امنیت اجتماعی، احساس امنیت جانی و احساس امنیت نوامیس می‌شود.

 

 

جدول 7- توزیع فراوانی طیف مطلوبیت تمامی زیر مؤلفه‏های کیفیت زندگی و احساس امنیت اجتماعی در ساکنان روستا- شهر اصلاندوز

ابعاد کلی

سطح رضایت بیان شده

 

 

ابعاد مورد بررسی پژوهش

حجم داده ها

خیلی مطلوب

مطلوب

متوسط

نامطلوب

خیلی نامطلوب

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

بعد احساس امنیت اجتماعی

احساس امنیت اقتصادی فردی

384

29.00

7.55

156.00

40.63

144.00

37.50

36.00

9.38

19.00

4.95

احساس امنیت جانی

362

32.00

8.84

144.00

39.78

140.00

38.67

30.00

8.29

16.00

4.42

احساس امنیت نوامیس

360

30.00

8.33

77.00

21.39

140.00

38.89

81.00

22.50

32.00

8.89

احساس امنیت اجتماعی

363

45.00

12.40

98.00

27.00

133.00

36.64

52.00

14.33

35.00

9.64

احساس امنیت اقتصادی

384

6.00

1.56

23.00

5.99

166.00

43.23

112.00

29.17

77.00

20.05

احساس امنیت (به صورت عام)

379

33.00

8.71

78.00

20.58

149.00

39.31

89.00

23.48

30.00

7.92

بعد روابط اجتماعی

روابط شخصی

376

61.00

16.22

155.00

41.22

113.00

30.05

37.00

9.84

10.00

2.66

روابط جنسی

362

47.00

12.98

82.00

22.65

117.00

32.32

56.00

15.47

60.00

16.57

حمایت اجتماعی

381

42.00

11.02

104.00

27.30

136.00

35.70

69.00

18.11

30.00

7.87

بعد سلامت جسمانی

میزان انرژی

378

37.00

9.79

104.00

27.51

140.00

37.04

73.00

19.31

24.00

6.35

درد جسمانی

380

100.00

26.32

127.00

33.42

72.00

18.95

61.00

16.05

20.00

5.26

درمان طبی

376

115.00

30.59

123.00

32.71

71.00

18.88

47.00

12.50

20.00

5.32

تحرک و چابکی

381

68.00

17.85

115.00

30.18

115.00

30.18

45.00

11.81

38.00

9.97

خواب مناسب

372

49.00

13.17

68.00

18.28

139.00

37.37

75.00

20.16

41.00

11.02

فعالیت‏های روزمره

384

29.00

7.55

95.00

24.74

149.00

38.80

85.00

22.14

26.00

6.77

ظرفیت کاری

384

36.00

9.38

76.00

19.79

162.00

42.19

77.00

20.05

33.00

8.59

بعد سلامت روانی

عواطف مثبت

384

27.00

7.03

65.00

16.93

100.00

26.04

103.00

26.82

89.00

23.18

علایق معنوی

381

53.00

13.91

72.00

18.90

107.00

28.08

91.00

23.88

58.00

15.22

تمرکز

382

33.00

8.64

95.00

24.87

153.00

40.05

76.00

19.90

25.00

6.54

شکل ظاهری بدن

380

105.00

27.63

118.00

31.05

97.00

25.53

39.00

10.26

21.00

5.53

رضایت از خود

380

73.00

19.21

103.00

27.11

149.00

39.21

36.00

9.47

19.00

5.00

عواطف منفی

382

22.00

5.76

90.00

23.56

98.00

25.65

81.00

21.20

91.00

23.82

بعد سلامت محیطی

رضایت محیطی

383

31.00

8.09

73.00

19.06

181.00

47.26

83.00

21.67

15.00

3.92

تأمین مالی

381

10.00

2.62

25.00

6.56

162.00

42.52

108.00

28.35

76.00

19.95

دسترسی به اطلاعات

259

8.00

3.09

54.00

20.85

171.00

66.02

13.00

5.02

13.00

5.02

امکانات تفریحی

382

4.00

1.05

10.00

2.62

62.00

16.23

175.00

45.81

131.00

34.29

روابط محیطی

380

30.00

7.89

96.00

25.26

142.00

37.37

75.00

19.74

37.00

9.74

خدمات

381

31.00

8.14

93.00

24.41

143.00

37.53

82.00

21.52

32.00

8.40

وضعیت رفت و آمد

383

23.00

6.01

59.00

15.40

158.00

41.25

97.00

25.33

46.00

12.01

 

 

همچنین بر اساس مطالعات میدانی صورت گرفته، در ارتباط با کیفیت زندگی، نامطلوب‏ترین زیرمؤلفه‏ها که کمترین رضایتمندی ساکنان را به خود اختصاص داده‌اند، به ترتیب عبارتند از: امکانات تفریحی، عواطف منفی، عواطف مثبت و تأمین مالی و روابط جنسی و مطلوب‏ترین زیرمؤلفه‏ها به ترتیب شامل: درمان طبی، شکل ظاهری بدن، درد جسمانی، وضعیت سلامتی و رضایت از خود می‌شود.

بررسی رابطه بین احساس امنیت اجتماعی با سطح رضایت از مؤلفه‌های کیفیت زندگی پاسخ‌دهندگان با توجه به انواع متغیرهای مستقل و متغیر وابسته؛ یعنی احساس امنیت اجتماعی و ابعاد مرتبط با سنجش سطح رضایت از کیفیت زندگی، از ضریب همبستگی پیرسون استفاده گردید.

 

 

جدول 8- ضریب همبستگی پیرسون بین متغیرهای کیفیت زندگی با احساس امنیت اجتماعی

مؤلفۀ کیفیت زندگی

آمار همبستگی پیرسون (r)

مقدار احتمال (P-Value)

وجود رابطة معنادار/ عدم وجود رابطة معنادار

سلامت اجتماعی

792/0

00/0

رابطة معنادار دارد

سلامت جسمانی

896/0

00/0

رابطة معنادار دارد

سلامت روانی

839/0

00/0

رابطة معنادار دارد

سلامت محیطی

781/0

00/0

رابطة معنادار دارد

 

 

با توجه به فرضیات مطرح شده در پژوهش حاضر که پیش‌تر نیز بدان‌ها اشاره گردید، به منظور پرهیز از اطالة سخن از ذکر آن‌ها در این بخش صرف‌نظر شده و سعی می‌گردد در ادامة مبحث به آزمون فرضیات پرداخته شود.

 

بررسی رابطه بین احساس امنیت اجتماعی پاسخگویان با سلامت اجتماعی

در فرضیه اول چون ضریب همبستگی محاسبه شده (792/0= آمارة همبستگی محاسبه شده) در سطح اطمینان 95% (یا 05/0 = α) و درجة آزادی 116= 2 – N =  از ضریب همبستگی جدول بحرانی (195/0= همبستگی جدول بحرانی) بزرگ‌تر است، بنابراین فرضیة صفر () رد و فرضیة تحقیق تأیید می‌گردد. لذا با اطمینان 95 درصد نتیجه حاصل می‌شود که بین روابط اجتماعی و احساس امنیت اجتماعی رابطة معناداری وجود دارد.

 

بررسی رابطه بین احساس امنیت اجتماعی پاسخگویان با سلامت جسمانی آنان

در فرضیه دوم چون ضریب همبستگی محاسبه شده (896/0= آمارة همبستگی محاسبه شده) در سطح اطمینان 95% (یا 05/0 = α) و درجة آزادی 116= 2 – N =  از ضریب همبستگی جدول بحرانی (195/0= همبستگی جدول بحرانی) بزرگ‌تر است، بنابراین فرضیة صفر () رد و فرضیة تحقیق با اطمینان قابل قبولی تأیید می‌گردد. بنابراین با اطمینان 95 درصد نتیجه حاصل می‌شود که بین سلامت جسمانی و احساس امنیت اجتماعی رابطة معناداری وجود دارد.

 

بررسی رابطه بین احساس امنیت اجتماعی پاسخگویان با سلامت روانی

در فرضیه سوم چون ضریب همبستگی محاسبه شده (839/0= آمارة همبستگی محاسبه شده) در سطح اطمینان 95% (یا 05/0 = α) و درجة آزادی 116= 2 – N =  از ضریب همبستگی جدول بحرانی (195/0= همبستگی جدول بحرانی) بزرگ‌تر است، بنابراین فرضیة صفر () رد و فرضیة تحقیق با اطمینان قابل قبولی تأیید می‌گردد. از این رو با توجه به داده‌های به دست آمده و تحلیل‌های آماری صورت گرفته، با اطمینان 95 درصد نتیجه حاصل می‌شود که بین سلامت روانی و احساس امنیت اجتماعی رابطة معناداری وجود دارد.

 

بررسی رابطه بین احساس امنیت اجتماعی پاسخگویان با سلامت محیطی

در فرضیه چهارم چون ضریب همبستگی محاسبه شده (781/0= آمارة همبستگی محاسبه شده) در سطح اطمینان 95% (یا 05/0 = α) و درجة آزادی 116= 2 – N =  از ضریب همبستگی جدول بحرانی (195/0= همبستگی جدول بحرانی) بزرگ‌تر است، بنابراین فرضیة صفر () رد و فرضیة تحقیق با اطمینان قابل قبولی با توجه به داده‌های به دست آمده و تحلیل‌های صورت گرفته تأیید می‌گردد. بنابراین با اطمینان 95 درصد نتیجه حاصل می‌شود که بین سلامت محیطی و احساس امنیت اجتماعی رابطة معناداری وجود دارد.

 

نتیجه و ارائه راهکارهای کاربردی

شهرها به عنوان مکان‌های زیست اکثریت جمعیت در جوامع معاصر، باید از زوایه تأثیری که مقولة سطح کیفیت زندگی و امنیت می‌گذارند مورد توجه قرار گیرند و در این میان روستا- شهرها به سبب جایگاهی که در خدمات‌رسانی به مناطق اطراف خود به عنوان یک هستة مرکزی دارند و برای مسافران اطراف که برای تأمین مایحتاج روزانة خود به این نوع مراکز (به صورت عام و روستا- شهر اصلاندوز به صورت خاص) مراجعه می‌کنند از یک آرامش و امنیت خاطری برخوردار هستند، لذا روستا- شهر اصلاندوز باید بیش از مجتمع‌های سکونتگاهی دیگر در این منطقه، از نظر سطح کیفیت زندگی ساکنان و امنیت اجتماعی، مطالعه و بررسی شدند.

تحلیل‌های صورت گرفته نشان می‌دهند در روستا- شهر اصلاندوز موضوع کیفیت زندگی و احساس امنیت اجتماعی برای ساکنان و مسؤولان به عنوان یک دغدغه و دل مشغولی مهم باید مطرح شود تا به عنوان نقصان اساسی در پروژه‌های این نوع از مجتمع‌های سکونتگاهی محسوب نگردد. بر همین اساس شایسته است در طراحی اولیة روستا- شهرها، با عطف به مقولة امنیت و کیفیت زندگی، متغیرهای تأثیرگذار مورد شناسایی قرار گرفته و به نحو مورد قبولی کنترل شدند. این مهم خود مستلزم مشارکت فعالانه‌تر متخصصان این امر و شهروندان ساکن در روستا- شهر اصلاندوز است. همچنین می‌توان گفت که بسیاری از مسایل و مشکلات در روستا- شهر اصلاندوز ناشی از فرهنگ متفاوت و در برخی موارد متضاد شهری و روستایی در بین ساکنان آن است. بنابراین گذاشتن افراد متخصص و بومی در امور شهری و همچنین ارایه کارگاه‌های آموزشی به سرپرستان خانوارها و در نهایت مشارکت اجتماعی شهروندان می‌تواند سبب افزایش ضریب همبستگی و انسجام اجتماعی و در نهایت بهره‌وری بیشتری از سرمایه‌های اجتماعی گردد که خود در مرحلة بعدی سطح رضایت از کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار داده و آن را ارتقا خواهد داد.

با در نظر گرفتن نتایج به دست آمده از تحقیق حاضر، بین سلامت روانی و امنیت اجتماعی رابطه وجود دارد. همچنین با استناد به نتایج به دست آمده از تحقیق حاضر، بین سلامت جسمانی و امنیت اجتماعی رابطه وجود دارد. با در نظر گرفتن نتایج به دست آمده از تحقیق حاضر، بین سلامت محیطی و امنیت اجتماعی نیز رابطه وجود دارد. و این نوع ارتباط، بین سلامت اجتماعی و امنیت اجتماعی نیز برقرار است. نهایتاً این‌که با استناد به نتایج حاصل از تحقیق حاضر، بین کیفیت زندگی و سلامت در زمینه‌های مختلف با امنیت اجتماعی رابطة معناداری وجود دارد.

افزایش سلامت اجتماعی در بین ساکنان سبب افزایش احساس امنیت نیز می‌شود از این رو برای ارتقا سلامت اجتماعی و به تبع آن افزایش احساس امنیت اجتماعی، مهندسان فرهنگی و برنامه‌ریزان اجتماعی معتقدند با زمینه‌سازی برای افزایش سلامت اجتماعی در بین ساکنان از طریق زمینه‌سازی برای رشد سلامت معنوی و روانی، ارائه عادلانه خدمات سلامت، کاهش بیکاری و رشد امنیت شغلی، تغذیة مناسب و امنیت غذایی، خلق زمینة مناسب برای بروز شیوة زندگی سالم، ارتقا آموزش، آگاهی و تحصیلات، ایجاد محیط‌های سالم، حمایت اجتماعی از ساکنان، افزایش امکانات زندگی در مناطق حاشیه‌نشین و مناطق محروم دور افتاده، توزیع عادلانة درآمد و امنیت اقتصادی، می‌توانند گام مؤثری در این زمینه هستند. لذا در روستا- شهر اصلاندوز پیشنهاد می‌گردد زمینه‌های جذب نیروی کار منطقه و ساکنان تقویت گردد و افزایش فرصت اشتغال مورد توجه مسؤولان قرار گیرد، در ایجاد امکانات و ارایه خدمات به شهروندان از خود آن‌ها نظرخواهی شود، در شکل‌دهی و اجرای طرح‌های شهری به فرهنگ بومی منطقه توجه و در این باره مطالعات کافی صورت گیرد.

هرچه سلامت جسمانی در بین ساکنان بیشتر است احساس امنیت نیز ارتقا خواهد یافت. در این زمینه برای بسترسازی برای ارتقا سلامت جسمانی و به تبع آن افزایش احساس امنیت، معماران فرهنگی و برنامه‌ریزان اجتماعی و شهری معتقدند با تقویت پایه‌های بنیادین این متغیر در بین افراد جامعه می توانند با فرهنگ‌سازی ورزش‌های منظم روزانه در روستا- شهر اصلاندوز، فراهم‌سازی امکانات ورزشی در محیط‌های عمومی روستا- شهر اصلاندوز (پارک‌ها و فضاهای سبز) و زمینه‌سازی به منظور ورزش آسان و ارزان بین ساکنان و همچنین ایجاد محیط زندگی سالم در تکامل این عامل (یا زیر شاخص کیفیت زندگی) توسط ارگان های شهری (شهرداری و بخشداری اصلاندوز) و متولی امر سلامت جسمانی شهروندان جامعه (بهداری، تربیت‌بدنی شهرستان) موثر واقع گردید. بنابراین پیشنهاد می‌شود متولیان امر شهرسازی با همکاری ارگان‌های مرتبط با موضع سلامت جسمانی ساکنان شهری یا روستایی به صورت عام و روستا- شهر اصلاندوز به صورت خاص با اجرای دقیق وظایف خود و یا هم‌اندیشی و تعامل برای ایجاد زمینه برای فعالیت‌های ورزشی شهروندان به بالا رفتن سلامت جسمانی و به تبع آن بالا رفتن احساس امنیت اجتماعی شهروندان روستا- شهر اصلاندوز کمک کنند.

طبق نتایج تحقیق افزایش سلامت محیطی در بین ساکنان سبب افزایش احساس امنیت می‌شود و از این رو نهادهای مرتبط با ساماندهی محیط شهری با اجرای کامل طرح‌های شهری در ارتباط با بهبود محیط شهری؛ ساماندهی فضایی محیط‌های تفریحی و گذران اوقات فراغت؛ بهبود دسترسی‌ها و وضعیت کالبدی معابر؛ ایجاد، گسترش و پیش‌بینی امکانات تفریحی مناسب و متناسب در محلات روستا- شهر اصلاندوز؛ ملزم کردن ساکنان به رعایت اصول زیبایی بصری در ساخت واحدهای مسکونی جدید و بازسازی و یا در مواقعی نوسازی بناهای فرسوده در روستا- شهر اصلاندوز و در نهایت این‌که توسعة فرهنگ مدیریتی جدید در ساختار ارگان‌های مرتبط در روستا- شهر اصلاندوز، کاهش موازی‌کاری‌های پروژه‌های عمران شهری، خدمات‌رسانی مناسب به شهروندان و مواردی از این دست، می‌توانند در این مسیر و در محدودة مورد مطالعه گامی موثر بردارند.

یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که با افزایش سلامت روانی، احساس امنیت نیز افزایش می‌یابد. از این‌رو نهادهای متولی می‌توانند با ایجاد ثبات اجتماعی، تلاش برای کاهش اضطراب‌های روزانه (از آن جمله اضطراب های ناشی از محیط کار)، ایجاد محیط های مناسب گذران اوقات فراغت، خلق محیط‌های زندگی سالم و شاد، آموزش مناسب سرپرستان خانواده و بسیاری دیگر از این موارد، گام مؤثری در این زمینه و در روستا- شهر اصلاندوز بردارند.

طبق نتایج به دست آمده از تحقیق هرچه کیفیت زندگی در بین ساکنان بیشتر است احساس امنیت نیز بیشتر خواهد بود. در این زمینه پیشنهاد می‌شود برنامه‌ریزان فرهنگی و اجتماعی و سایر نهادهای مربوطه با برنامه‌ریزی دقیق و سنجیده و با تقویت چهار شاخص عمدة کیفیت زندگی که در بالا عنوان شد در ارتقای احساس امنیت گام بردارند. لازم به ذکر است که مجموعه پیشنهادات ارایه شده در هر یک از موارد فوق (متغیرهای مربوط به کیفیت زندگی)، در این مورد نیز مهم و قابل اهمیت است و می‌توان ذکر کرد که به منظور پرهیز از اطالة سخن از تکرار موارد اشاره شده چشم پوشی می‌کنیم.

 

محدودیت‌های پژوهش

در ارتباط با مطالعة صورت گرفته در روستا- شهر اصلاندوز محدودیت‌های وجود داشته که در این باره البته سعی گردید تا هر یک از آن‌ها مرتفع گردد و ما را از رسیدن به نتایج تحقیق منحرف نسازد، در این باره می‌توان به صورت موردی از مهم‌ترین محدودیت‌های پیش‌رو به موارد ذیل اشاره کرد:

  1. عدم وجود همکاری مناسب و درخور بین ارگان‌های دولتی موجود در منطقه؛
  2. نبود آمارهای یک‌دست و طبقه‌بندی شده و محدودیت‌هایی برای ارایه آن؛
  3. ذهنی بودن ابعاد کیفیت زندگی شهروندان و احساس امنیت اجتماعی؛
  4. نبود مطالعات و تحقیقات مشابه در منطقة مورد مطالعه؛ و

کم اهمیت بودن مطالعات و تحقیقات به ویژه در مناطق سکونتگاهی کوچک و فرهنگ‌سازی نامناسب در این باره.



[1]Cochran

[2]  با توجه به محدودة جمعیتی در نظر گرفته شده برای روستا- شهر در ایران؛ یعنی تجمع‌گاه‌های کمتر از 25000 نفر (نظریان، 1388: 226)، اصلاندوز یک روستا- شهر است.

اخوان کاظمی، ب. (1386). «امنیت و ابعاد آن در قرآن»، فصلنامه مطالعات اسلامی، ش 75، ص 2-39.

ترابی، ی. و گودرزی، آ. (1383). «ارزش‌ها و امنیت اجتماعی»، فصلنامه دانش انتظامی، سال ششم، ش 2، ص31-46.

حافظ‌نیا، م. (1387). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، تهران: انتشارات سمت.

دانش، پ.؛ زاهدی مازندرانی، م. و رشنیقی، س. (1393). «بررسی رابطة بین سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی (مطالعة موردی کارکنان ادارة تعاون، کار و رفاه اجتماعی شهر تهران)»، ماهنامة اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی کار و جامعه، ش 172، ص 4-15.

راموز، م. (1383). «تربیت بدنی و امنیت اجتماعی»، فصلنامة مطالعات امنیت اجتماعی، ش 3، ص 88.

رجبی‌پور، م. (1384). «درآمدی بر عوامل مؤثر بر احساس امنیت، کنکاشی بر جنبه‌های مختلف امنیت عمومی و پلیس»، مجموعه مقالات 2، معاونت پژوهش دانشگاه علوم انتظامی.

علی‌زاده، ج. و تقوایی، م. (1391). «استراتژی‌های مدیریت بحران کاربری‌های مسکونی در روستا- شهرها (مطالعة موردی: روستا- شهر اصلاندوز، استان اردبیل)»، مجلة مسکن و محیط روستا، ش 138، ص 85-104.

علی‌زاده، ج.؛ ضرابی، ا. و عسگری، ح. (1391). «تحلیل و ارزیابی کاربری اراضی روستا- شهرهای کوچک با استفاده از GIS (مطالعة موردی: روستا- شهر اصلاندوز واقع در استان اردبیل)»، مجلة پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال سوم، ش 8، ص 51-76.

گروسی، س. (1386). «بررسی رابطه اعتماد اجتماعی و احساس امنیت (مطالعه موردی دانشجویان دختر دانشگاه آزاد جیرفت)»، فصلنامة دانش انتظامی، سال نهم، ش 2، ص 29.

مولر، ج. ش. و هربرت، ک .ک. (1378). استدلال‌های آماری در جامعه‌شناسی، مترجم: هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی.

نظریان، ا. (1388). پویایی نظام شهری ایران، تهران: انتشارات مبتکران.

Bartlett, W. and Cipusheva, H. Nikolov, M. & Miroljub, S. (2010) “The Quality of Life and Regional Development in FYR Macedonia”, Croatian Economic Survey, 12:131-162.

Carr, A.J. Thompson, P.W. Kirwan, J.R. (1996) “Quality of Life Measures”, British Journal of Rheumatology, 35: 275-281.

Collados, C. and Duane, T. P. (1999) “Analysis Natural Capital Quality of Life: A Model for Evaluating the Sustainability of Alternative Regional Development Paths”, Ecological Economics, 30: 441-460.

Grgi, I. Zimbrek, T. Tratnik, M. Markovina, J. and Jura, J. (2010) “Quality of Life in Rural Areas of Croatia: To Sultural Research”, Journal of Agricultural Research, 5: 653-660.

Kuyken, W. Orley, J. Hudelson, P. Sartorius, N. (1994) “Quality of Life Assessment Across Cultures Int”, J. Mental Health, 23:5-23.

Lindstrom, M. (2008) “Social Capital, Anticipated Ethnic Discrimination and Self-Reported Psychological Health: A Population- Based Study”, Social Science & Medicine, 66 (1): 1-13.

McGillivray, M. (2007) Human Well-Being, Concept and Measurement, Palgrave MacMillan, New York.

Nejat, S.  Montazeri, A. Halakuyi Nayini, K. Kazem, M. & Majd Zadeh, S.R. (2006) “Validation and Normalization World Health Organization Quality of Life Questionaire”, Scientific Journal of Public Health School and Institute of Public Health Research, 4(4):1-12.

Pacione, M. (2003) “Urban Environmental Quality and Human Wellbeing - a social Geographical Perspective”, Journal of Landscape and Urban Planning, 65(2): 19–30.

Pal, A. K. Kumar, U. C. (2005) “Quality of Life Concept for the Evaluation of Societal Development of Rural Community in West Bangal, India”, Rural Development, 15(2):326.

Parker, J. S. & Moore, R. H. (2008) “Conservation Use and Quality of Life in Rural Community: an Extension of Goldschmidt’s Findings”, Southern Rural Sociology, 23(1):235-236.

Pukeliene, V. and Viktorija, S. (2009) “Quality of Life: Factors Determining Its Measurement Complexity”, Inzinerine Ekonomika- Engineering Economics, 22:147-156.

Pukeliene, V. and Viktorija, S. (2011) “Quality of Life Concepts, Measurement and Challenges”, Journal of Social Indicators Research, 88:297-310.

Quaghbeur, K. Masschelein, J. and Nguyen, N. (2004) “Paradox of Participation: Giving or Taking Part?”, Journal of Community and Applied Social Psychology, 14:154-165.

Rana, M. and Wahlin, A. Lundborg, Cs. & Kabir, ZN. (2009) “Impact of Health Education on Health-Related Quality of Life among Elderly Persons: Result from A Community-Based Intervention Study in Rural Bangladesh”, Health Promotion International, 24 (1):36-45.

WHOQOL. (1998) Development of the World Health Organization WHO QOL-BREF, Us National Library of Medicine National Instituttes of Health, 551-558.

Zielinska Wczkowska, H. and Dziora- Kornatowska, K.W. (2010) Evaluation of quality of life (QoL) of students of the University of Third Age (USA) on the basis of socio-demographic factors and health status, Archives of Gerontology and Geriatrics, 1-5.