فرصت‌ها و تهدیدهای امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی برای دانشجویان

نوع مقاله: مقاله علمی

نویسنده

استادیار، گروه کامپیوتر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، ایران

چکیده

شبکه‌های اجتماعی مجازی ضمن برخورداری از مزایا و امکانات گسترده، مسائل و مشکلاتی را در حوزه نظم و امنیت به همراه آورده‌اند که بر جامعه و دانشجویان تأثیر می‌گذارد. تحقیق ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش، توصیفی و پیمایشی است. جامعه آماری اساتید و دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی کرج به تعداد 370 نفر بوده که به روش تصادفی ساده انتخاب شده‌اند و ابزار گردآوری داده‌ها پرسش‌نامه محقق‌ساخته با 40 گویه از طیف لیکرت پنج‌گزینه‌ای است. برای تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از آمار توصیفی آزمون کلموگروف - اسمیرنف، تحلیل ماتریس SWOT و آزمون آماری t براساس تحلیل واریانس ANOVA استفاده شده است. آزمون فرضیه با مقدار همبستگی برابر 3.763 با سطح معناداری (001/0) است. نتایج نشان می‌دهد تهدیدهای نظم و امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی برای دانشجویان، بحران هویت، هنجارهای اخلاقی، ترویج فساد، روابط غیراخلاقی، اعتیاد الکترونیک و کاهش انگیزه تحصیل و نقاط قوت و فرصت، گسترش آموزش‌های مجازی، توسعه ارتباطات علمی و تجارت الکترونیک است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Opportunities and Security Threats in Virtual Networks for Students

نویسنده [English]

  • Behzad Pournaghdi
Member of Islamic Azad University - Karaj Branch, Young Researchers and Elite Club, Tehran, Iran
چکیده [English]

Introduction:
Information and communication technology has led to many changes in human life and in this way it is the source of significant changes in the knowledge of human relations and norms. In the era of electronic communications, concepts have also changed. For example, the concepts of "identity" and "feeling of safety". Due to the widespread acceptance among Iranian users and young people of virtual social networks, studying and recognizing the opportunities of this technology among students and explaining the opportunities and threats provided to users is necessary. Therefore, the main objective of this research is to identify the challenges of security, opportunity and threat in virtual social networks for students. One of the domains affected by virtual space is public security and social security. Considering the necessity and importance of this issue, the present research studies the relationship between the functions of virtual social networks and public security among students.
 
Materials & Methods:
The present research is a combination of document-based and survey methods, that is, descriptive, and analytical. In the first place the researcher, through exploration of related scientific sources, obtained various factors and variables through descriptive-analytic method and then to measure the extent of the impact of each of the variables on each other, the survey method was used based on questionnaire. Also, in order to identify and clarify the weaknesses, strengths, opportunities and threats (SWOT), a qualitative interview approach was used to interview the experts and professors of the university in in 1395. The statistical population of the research includes a number of experts in the field of media, virtual space, social sciences and culture with a sample of 15 individuals and in the quantitative section: male and female students of the Islamic Azad University of Karaj Branch with a statistical population of 370 subjects, who were obtained by Cochran formula and the error rate of 5% by simple random sampling method. The validity and reliability of the research questionnaires were approved by the experts. Also, in order to measure the reliability of the questionnaires, the Cronbach's alpha method was used and using SPSS software, the alpha for each dimension and the coefficient was equal to 0.81, which is a sign of high reliability. Data analysis was performed using descriptive statistics, Kolmogorov-Smirnov test for normalization of variables, matrix analysis, t-test and ANOVA.
 
Discussion of Results and Conclusions:
In line with the research hypotheses, the relationship between the opportunities and threats of virtual social networks with the components of security, identity and virtual ethics of the students was investigated. The results of the analysis show that the most important threats and weaknesses of the field of security in virtual social networks for students are: identity crisis, declined ethical norms, increase in corruption, unethical relationships, electronic addiction, reduced motivation for education, and the most important points, strengths and opportunities include: the development of virtual training, the development of scientific communication, and e-commerce. Based on this, we conclude that the level of threats and weaknesses in virtual social networks for students is greater than the amount of opportunities and strengths. As a result of weakening of social security and virtual ethics, students are more affected by technological threats. It also stimulates the virtual social networks, thoughts and dreams of individuals. However, because this technology enables the exchange of information, the establishment of communication and the global dissemination of the ideas and views of users happens.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Security
  • Virtual social networks
  • students
  • Opportunity and Technology Threat

مقدمه و طرح مسئله

دنیای امروز جامعه‌ای اطلاعات‌محور و اصلی‌ترین عنصر آن «اطلاعات و ارتباطات» است. پیشرفت سریع فناوری اطلاعات و انتقال تجربیات بشری از حوزه سخت‌افزار به تشکیل دنیای جدیدی به نام فضای مجازی یا فضای سایبری[1] منجر شده است. جوامع مختلف با تأثیرپذیری از تحولات بسیار عظیم علمی و تکنولوژیک، به‌ طرف جامعه اطلاعاتی یا جامعه شبکه‌ای در حال حرکت هستند. جامعه شبکه‌ای به جامعه‌ای گفته می‌شود که که ساختار آن از فناوری تأثیر پذیرفته است (معمار و همکاران،1391: 155). فناوری‌های نوین ارتباطات و فضای مجازی نقاط مختلف را در شبکه‌های جهانی به هم پیوند می‌دهند. شبکه‌های ارتباطی مجموعه‌ای از جوامع مجازی را به‌وجود می‌آورند و درنتیجه، آن همه ساختارها و فرآیندهای مادی و معنوی بشری دگرگون می‌شوند (Castells, 2007: 48). امروزه، فضای مجازی به‌طور بسزایی در ارتباطات جهانی نقش ایفا می‌کند و به‌صورت روزافزونی با زندگی مردم همبستگی یافته است.

ورود فناوری‌های ارتباطی، دگرگونی بنیادینی را در ساختار مناسبات و ارتباطات انسانی ایجاد کرده است. این امر، به شکل‌گیری نوع جدیدی از تعاملات انسانی انجامیده که ضمن تمایز از الگوهای ارتباطی مرسوم، در رسانه‌های ارتباط جمعی عملاً فرصت‌های نوینی را برای تجلی خود و هویت، به وجود آورده است. شبکه‌های اجتماعی مجازی[2] به‌دلیل عواملی چون عمومیت‌یافتن در میان کاربران و گستره وسیع جغرافیایی در درون مرزهای ملی، تبدیل‌شدن به ارتباطی خصوصی و شخصی و فارغ‌بودن از هر نوع کنترل از طرف مراجع قدرت، به وسیله‌ای بی‌بدیل در عرصه ارتباطات تبدیل شده‌اند و زمینه‌های تأثیرگذاری خارج از کنترل دولت‌ها و نهادهای قدرت را در جوامع به‌وجود آورده‌اند (معمار و همکاران، 1391: 156).

فضای سایبر و شبکه‌های اجتماعی مجازی دنیای وسیع و پیچیده‌ای است که گروه‌ها و افراد مختلف، با گرایش‌ها، باورها و اعتقادات گوناگون در آن زندگی می‌کنند. واژه «زندگی» در این فضا به اشتباه به کار نرفته است؛ زیرا این دنیا همراه و همگام با دنیای واقعی و گاهی بیشتر بر وجود آدمی و باورهایش اثر می‌گذارد. از خصوصیات بارز این فضا بی‌مکانی و بی‌زمانی است. عواملی مانند از بین رفتن فاصله مکانی و افزایش بی‌سابقه روابط آزاد، نامحدود و خارج از چارچوب و ضوابط انسان‌ها برای مبادله و مراوده با یکدیگر، فرایند هویت‌یابی جمعی افراد را دگرگون کرده است. بی‌تردید، نظام آموزش عالی، به شکلی اساسی در توسعه جامعه نقش دارد. یکی از اهداف آموزش عالی تربیت دانش‌آموختگانی است که با استفاده از شیوه‌های مختلف تفکر، ازنظر علمی فعالیت کنند (Parirokh, 2005: 134).

برای نخستین‌بار، اصطلاح شبکه‌های اجتماعی را چی‌ای‌بارنز[3] در سال 1954 طرح کرد و ازآن‌پس، به‌سرعت به شیوه‌ای کلیدی در تحقیقات و مطالعات تبدیل شد. در تئوری شبکه اجتماعی سنتی شبکه اجتماعی به این صورت تعریف می‌شود: مجموعه‌ای از نهادهای اجتماعی متشکل از مردم و سازمان‌ها که به‌وسیله مجموعه‌ای از روابط معنادار اجتماعی به‌هم متصل‌اند و باهم، در به اشتراک ‌گذاشتن ارزش‌ها تعامل دارند. شکل سنتی خدمت شبکه اجتماعی بر انواع روابط مانند دوستی‌ها و روابط چهره‌به‌چهره تمرکز دارد؛ اما امروزه، خدمات شبکه اجتماعی بیشتر بر جامعه مجازی آنلاین و ارتباطات کامپیوتر واسط متمرکز است. باتوجه‌به این موضوع، می‌توان گفت که با ظهور فناوری‌های نوین اطلاعاتی انسان و جامعه امروز با چندین جهان مجزا و درعین‌حال مرتبط روبه‌رو است که با عناوینی چون جهان واقعی، جهان مجازی، جهان وطنی و وطن جهانی از آنها یاد می‌شود (Oswald, 2010: 27).

شبکه‌های اجتماعی مجازی فارغ از محدودیت‌های خود، محیط مساعدی را برای مشارکت افراد در جامعه مجازی، برقراری روابط نمادین و کشف مجدد خود و بازتعریف هویت‌های دینی، اجتماعی، سیاسی و... ازطریق تعاملات مجازی و نمادین فراهم می‌کنند. انقلاب فناوری ارتباطات و اطلاعات، به‌ویژه پیدایش رسانه‌های نوین و فضای مجازی بر زندگی انسان‌ها تأثیر گذاشته است. فراگیرشدن رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در آغاز قرن بیست‌ویکم و موضوع جدی نقش اینترنت در شکل‌دهی به فرهنگ، هویت و باورها و ارزش‌های اجتماعی کاربران، جوانان و دانشجویان، به‌طور فزاینده‌ای اهمیت دارد.

در جهان، امنیت نیز مثل هر مقوله ذهنی و اجتماعی دیگر، به تغییر، تحول و دگرگونی دچار شده است. امروزه، در دنیای ارتباطات و فناوری اطلاعات، مفهوم و کارکرد عوامل و متغیرهای «امنیت‌زا» با عوامل و متغیرهای «امنیت‌زدا» کاملاً تغییر کرده و با تحول ژرف و گسترده، مرزهای آنها از یکدیگر متمایز شده است؛ به‌طوری‌که در مقایسه با مفهوم گذشته، معنای کنونی آن فرق دارد. مطابق بررسی‌ها کاربران ایرانی در فضای مجازی با تهدیدهایی درخصوص حریم خصوصی مواجه هستند. همچنین، به‌طورکلی تهدیدها و آسیب‌های امنیتی در فضای مجازی جعل و سرقت هویت، انتشار بدافزارها، سرقت و سوءاستفاده از افشای اطلاعات و داده‌های شخصی، دسترسی غیرمجاز به داده‌های محافظت‌شده، سرقت مالی، اعتیاد الکترونیکی، گسترش روابط نامشروع، شایعه‌پراکنی، ایجاد شبهات دینی و سیاسی، تمایل به ارتکاب جرائم، کم‌رنگ‌شدن هنجارهای اجتماعی و هویت فردی و دیگر موارد مشابه هستند که در سال‌های اخیر، با گسترش استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی در بین جوانان و دانشجویان، مشاهده می‌شود که فرصت‌ها و تهدیدهای جدیدی در این عرصه ایجاد شده‌اند.

فناوری اطلاعات و ارتباطات، تغییرات و دگرگونی‌های بسیاری را در زندگی بشر ایجاد کرده و از این طریق، تحولات عمده‌ای را در دانش روابط و هنجارهای بشری ایجاد کرده است. در عصر ارتباطات الکترونیک، مفاهیم نیز به تغییر و تحول دچار شده‌اند که یکی از آنها مفهوم «هویت» و «احساس امنیت» است. به‌دلیل استقبال گسترده کاربران و جوانان ایرانی از شبکه‌های اجتماعی مجازی مطالعه و آسیب‌شناسی و شناخت فرصت‌های این فناوری در بین دانشجویان و تبیین فرصت‌هاو تهدیدهایی که در اختیار کاربران قرار می‌دهند، ضروری به نظر می‌رسد؛ بنابراین، هدف اصلی پژوهش، شناسایی چالش‌های امنیت، فرصت و تهدید در شبکه‌های اجتماعی مجازی برای دانشجویان است. امنیت عمومی و اجتماعی یکی از حوزه‌هایی است که از فضای مجازی تأثیر می‌پذیرد و باتوجه‌به ضرورت و اهمیت آن، مطالعه حاضر در بین دانشجویان، رابطه بین کارکردهای شبکه‌های اجتماعی مجازی با نظم و امنیت عمومی را ارزیابی می‌کند.

 

پیشینه پژوهش

در این بخش، بررسی سوابق تجربی و پیشینه مرتبط با پژوهش حاضر را بررسی می کنیم.


 

جدول1- پیشینه پژوهش


 

پژوهشگر/ سال

عنوان تحقیق

یافته‌ها

حبیب صبوری‌خسروشاهی، نسرین آذرگون (1392)

فضای مجازی و هویت جهانی (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی)

براساس نتایج حاصل از این بررسی وجود رابطه میان هویت جهانی با میزان استفاده از فیس‌بوک تأیید می‌شود. نتایج نشان می‌دهد هویت جهانی به تناسب نوع استفاده کاربران از فیس‌بوک متفاوت است.

رضا محصل، صفر حیاتی (1394)

مطالعه و شناخت عوامل مرتبط با میزان احساس امنیت اجتماعی کاربران در شبکه‌های اجتماعی مجازی (مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز)

مطابق نتایج، در شبکه‌های اجتماعی مجازی بین احساس امنیت اجتماعی پاسخگویان با این موارد رابطه معناداری وجود دارد: سن پاسخگویان، میزان تحصیلات آنها، مدت حضور افراد در شبکه‌های اجتماعی مجازی، اعتماد بین‌فردی پاسخگویان، تعلقات مذهبی پاسخگویان، میزان استفاده از محتوای مطلوب به‌اشتراک‌گذاشته‌شده افراد و میزان مشارکت در فعالیت‌های شبکه‌ای پاسخگویان.

 


مبانی و چارچوب نظری

در این پژوهش، فرصت‌ها و تهدیدهای امنیت دانشجویان در شبکه‌های اجتماعی مجازی سنجیده خواهد شد. فرضیه اصلی مطرح‌شده، نقاط ضعف و تهدید در امنیت فضای مجازی برای دانشجویان است که این مسائل را در بر می‌گیرد: بحران هویت و هنجارهای اخلاقی، ترویج فساد و روابط غیراخلاقی، اعتیاد الکترونیک و کاهش انگیزه تحصیل؛ درحالی‌که مؤلفه‌های فرصت و نقاط قوت امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی برای دانشجویان این موارد هستند: گسترش آموزش‌های مجازی، توسعه ارتباطات علمی و تجارت الکترونیک. این فرضیه از بطن آراء استوارت هال، جنکینز، گیدنز و برگر اخذ شده است.

امنیت، نیازى بنیادین و پایدار است؛ به‌طوری‌که برآورده شدن سایر نیازهاى جمعى نیز به وجود آن بستگى دارد (عزیزی و همکاران،1391: 57). این مسئله، ﻳﮑﻲ ﺍﺯ ﺧﻮﺍﺳﺘﻪ‌ﻫﺎی ﺍﺳﺎﺳﻲ ﺑﺸﺮ و تأمین ﺁﻥ ﺍﺯ ﻣﻬﻢ‌ﺗﺮﻳﻦ ﻭﻇﺎﻳﻒ ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎﺳﺖ (ﺍﺳﻼﻣﻲ ﻭ ﺩﺭﺟﺎﻧﻲ،1388: 35). به باور پژوهشگران، ﺍﻣﺮﻭﺯﻩ ﻣﻔﻬﻮﻡ ﺍﻣﻨﻴﺖ ﺗﺤﻮﻝ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻭ ﺍﺑﻌﺎﺩ ﺗﺎﺯﻩ‌ﺍی پیدا کرده ﺍﺳﺖ؛ چنانﮐﻪ ﺩﻭﻟﺖ‌ﻫﺎ این موضوع را ازطریق ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻭ نه ﺩﺭارتباط‌با ﺍﺳﻠﺤﻪ پیگیری می‌کنند (ﺍﻓﺘﺨﺎﺭی،1389: 82). امنیت پایدار جوهره استقلال، تمامیت ارضی و حاکمیت کشور و حفظ اهداف دیگر محسوب می‌شود و نیز زمینه‌سازی برای هر هدف کلان در کشورها و ایجاد آن، در گرو حفظ و ایجاد این هدف است (روشن و سعادتی‌جعفرآبادی،1391: 154).

امنیت جزء نیازهای اساسی انسان و فصل مشترک همه مشکلات انسان، اعم از بیماری روانی تا خودکشی و اعتیاد و بزهکاری است. عواملی چون آرامش، رشد، شکوفایی انسان، بروز همه استعدادها و خلاقیت‌ها و نیل به همه کمالات انسان در سایه امنیت به دست می‌آید. خلاقیت و استعدادهای انسان در پرتو امنیت شکوفا و نیل به کمالات انسانی از این راه برای او میسر می‌شود. برای مسئله امنیت و نیز اقدامات لازم برای ایجاد امنیت روانی انسان‌ها باید به دو عامل فردی و اجتماعی - حکومتی توجه کرد. درزمینه عوامل فردی باید توجه کرد که اگر انسان در برابر خواسته‌های نفسانی خود تسلیم شود و خشم و شهوت و حرص و طمع بر او حکومت کند، هرگز به امنیت و آرامش دست نمی‌یابد. همچنین، امنیت فردی محصول و برآیند امنیت در مال و جان و فکر و عاطفه آنها است و طبعاً هرچه توانایی و انسجام شخصیتی فرد در این چهاربُعد بیشتر باشد، بیشتر آسایش و امنیت خواهد داشت (خوش‌فر،1380: 21).

ازجمله مهم‌ترین اهداف سیاست‌های کلان امنیت عمومی حفظ و برقراری نظم و امنیت پایدار، ثبات اجتماعی، حفاظت از آزادی و حقوق مشروع فردی و اجتماعی و درنهایت، رضایت‌مندی عمومی و حذف هرگونه ترس و هراس میان آحاد مردم محسوب می‌شود و بی‌شک، مهم‌ترین عنصر پیشرفت و تکامل و توسعه هر جامعه و همچنین، شکوفایی استعدادها امنیت پایدار است. برنامه‌ریزی صحیح در مقیاس کلان و اجرای برنامه‌ها مستلزم وجود امنیت در جامعه است و از همه مهم‌تر اینکه ایجاد، حفظ و تداوم امنیت، به اعتماد عمومی منجر می‌شود و به‌تبع آن، اعتماد عمومی وفاق و اقتدار ملی نظام را در بین شهروندان تضمین می‌کند (سلیمی و همکاران،1393: 119).

امنیت مفهومی چندوجهی است و به همین دلیل، درباره معنای آن اختلاف نظر زیادی وجود دارد (ماندال،1392: 48). «نایف رودهان» در بررسی مؤلفه‌های پایداری امنیت، بر مواردی همچون این مسائل تأکید می‌کند: مجموع اصول چندگانه امنیتی براساس عدالت در تمام سطوح، چندجانبه‌گرایی[4] و نگرش چندبعدی[5] (شامل بشر، محیط، ملیت و امنیت فراملی، چندفرهنگی و چندتمدنی)رئالیسم هم‌زیست‌گرایانه[6] در روابط بین‌الملل و فضای مجازی و همکاری چندجانبه فرهنگی. به موجب این رئالیسم، همکاری چندجانبه ملت‌ها و دولت‌ها (که از نداشتن برخورد مطلق حاصل می‌شود) حاصل می‌شود و همکاری چندجانبه فرهنگی نتیجه احترام چندجانبه، چندفرهنگی و جهان‌شهرگرایی[7] است و به عدالت و امنیت منجر خواهد شد (Rodhan, 2009: 15).

در عصر حاضر، ظهور فناوری‌های نوین ارتباطی به همراه تحولات ایجادشده در فضای مجازی بسیاری از کارکردهای اجتماعی و امنیتی را به چالش دچار کرده است. فضای مجازی نسل جدیدی از فضای روابط اجتماعی است که به‌صورت شگرفی بر مناسبات اجتماعی و نظم و امنیت تأثیر دارد و برای مدیریت این فضا نهادهای امنیتی و انتظامی به تحلیل راهبردهای مناسب و مؤثر نیاز دارند. از‌نظر «مایکل بندیکت» فضای سایبر دنیایی جدید و موازی است که با خطوط ارتباطی و کامپیوترهای جهان خلق و نگهداری می‌شود و در آن، تردد جهانی دانش، رموز، سنجش‌ها، شاخص‌ها، سرگرمی‌ها و عاملیت دیگری انسانی شکل می‌گیرد. تاکنون، هرگز بر روی زمین دیده نشده است که امور دیدنی، صداها و حضورها در روشنایی عظیم الکترونیک شکوفا شوند (بل،1393: 23و22).

نظریه ساختاری - کارکردی: این نظریه، همه رخدادهای اجتماعی از قبیل تداوم، نظم، یکپارچگی، انگیزه، هدایت و سازگاری را براساس نیازهای جامعه توجیه می‌کند. رسانه‌های همگانی یکی از عناصر زیرمجموعه نظام محسوب می‌شوند که هر عنصری در آن، به‌صورت ویژه‌ای کارکرد دارد. رسانه‌های همگانی بخش‌های مختلف نظام را به هم مرتبط می‌کنند و نظم آن را در بحران‌ها افزایش و نیازهای شهروندان را پاسخ می‌دهند.

نظریه تغییر در ارزش‌های فردی: مطابق این نظریه، رسانه‌های همگانی ارزش‌هایی را در جامعه انتشار می‌دهند که در فرد سبب نوآوری، تحرک اجتماعی، روانی و ذهنی می‌شود و وجدان کار را تقویت می‌کنند و سرانجام، به افزایش احساس امنیت منجر می‌شوند و همچنین، زمینه پیشرفت‌های فردی و اجتماعی را فراهم می‌کنند.

نظریه امنیت: «امنیت[8]» به مفهوم کلی آزادی و رهایی از ترس و خطر و احساس ایمنی از هرگونه تهدید و یکی از نیازهای اولیه و اساسی انسان‌ها از آغاز زندگی اجتماعی بوده است (نوروزی‌خیابانی،1384: 142). امنیت یکی از عناصر بنیادی بُعد سیاسی نظم اجتماعی محسوب می‌شود که ابعاد متنوعی ازجمله ذهنی و عینی، داخلی و خارجی، فردی و جمعی دارد و ازلحاظ گستره نیز حیطه‌های ملی، منطقه‌ای و جهانی را در بر می‌گیرد. همچنین، این موضوع از جنبه سطح به سطوح خرد و کلان تقسیم می‌شود.

برداشت متفکران سیاسى از امنیت جهانى و امنیت بین‌المللى همانند مفهوم امنیت، همواره با تحولات نظام جهانى، متحول و سیال هستند؛ به‌طوری‌که دستیابی به توسعه بدون برخورداری از امنیت ناممکن است و توسعه نیز در برقراری امنیت به‌طور بسزایی نقش دارد و این پیوستگی در مقیاس‌های مختلف محلی، ملی، منطقه‌ای و جهانی مصداق پیدا می‌کند. در طول تاریخ ، خطوط مرزهای سیاسی به‌دلیل جداسازی واحدهای مستقل و گاهی نیمه‌مستقل سیاسی برای اعطای هویت ملی  به دولت‌های ملی و محلی ازنظر سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی به شکل خاصی اهمیت داشته‌اند (Gadal & Jeansoulin, 2013: 14). درخصوص امنیت و ایجاد و استقرار آن، دو دسته دیدگاه و نظریه وجود دارد:

  1. دیدگاه سنتی
  2. دیدگاه مدرن.

دیدگاه سنتی: در دیدگاه سنتی «امنیت» صرفاً به معنای حصول وضعیت فردی، گروهی و اجتماعی عاری از خشونت و پرخاشگری است (کاشانی، 1384: 125). صاحب‌نظران این رویکرد معتقدند میزان جرائم و آسیب‌های هر منطقه، بهترین معیار و مصداق ناامنی است. هرقدر نهادهای کنترلی و انتظامی قوی‌تر، با اقتدارتر و مستحکم‌تر باشند، میزان جرائم و آسیب‌ها در شهرها و مناطق کمتر و درنتیجه، امنیت بیشتر خواهد بود.

دیدگاه مدرن: در این دیدگاه، هر نوع ناامنی اجتماعی و هر نوع ضعف مصونیت انسان در برابر آسیب‌های اجتماعی (ازجمله آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی مجازی) و حتی آسیب‌های جسمی و بیماری‌ها ممکن است زمینه‌ساز ناامنی باشد. در دیدگاه سنتی امنیت مقوله‌ای محدود، مخدوش، طبقه‌ای، جسمی، ابزارمند و ناپایدار است؛ اما در دیدگاه نوین، امنیت مقوله‌ای وسیع، نامعین، غیرانحصاری، عقلانی، هدفمند و پایدار است و هویت، احساسات و عواطف فردی و گروهی، عقاید، تمایلات و آرزوها، موقعیت‌های شغلی و اقتصادی، باورهای فرهنگی و ساختارهای رسمی و حتی وسایل نیل به رفاه و آسایش زندگی اجتماعی مردم و از همه مهم‌تر مقوله تربیت و نهادهای تربیتی را در بر می‌گیرد (کاشانی،1384: 126).در این دیدگاه، امنیت صرفاً به جرائم و آسیب‌ها معطوف نیست؛ بلکه هر عامل ایجادکننده زمینه انحراف و جرم، می‌تواند امنیتی باشد. این دیدگاه معتقد است امنیت از عملکرد و فعالیت حوزه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، دینی و اقتصادی حاصل می‌شود.

 

روش‌شناسی تحقیق

مقاله حاضر ازلحاظ روش‌شناسی به‌صورت ترکیبی (کتابخانه‌ای و میدانی) بوده و ازنظر هدف، کاربردی و ازلحاظ روش، توصیفی تحلیلی و پیمایشی است. روش تحقیق به گونه‌ای است که ابتدا پژوهشگر با کاوش در منابع مرتبط علمی عوامل و متغیرهای متعددی را از طریق توصیفی - تحلیلی به دست آورده و سپس، برای سنجش میزان تأثیرگذاری هریک از مؤلفه‌ها و شاخص‌های به‌دست‌آمده، از روش پیمایشی با استفاده از پرسش‌نامه در مقیاس استاندارد پنج‌گزینه‌ای «لیکرت» استفاده کرده است. همچنین، در محدوده سال 1395 برای شناسایی و تبیین نقاط ضعف و قوت، فرصت و تهدید (SWOT) مصاحبه کیفی با خبرگان و اساتید دانشگاه اقدام انجام شده است. جامعه آماری مقاله، در بخش کمّی خبرگان و اساتید حوزه رسانه، فضای مجازی، علوم اجتماعی و فرهنگی را با تعداد 15 نفر و در بخش کیفی دانشجویان دختر و پسر مقاطع کاردانی و کارشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج را با حجم جامعه آماری (N) شامل می‌شود که براساس تعداد دانشجویان، به‌صورت تمام‌شمار و حجم نمونه (n) به تعداد 370 نفر با محاسبه فرمول کوکران و ضریب خطای 5درصد به روش تصادفی ساده به دست آمده است.

ابزار گردآوری اطلاعات، با استفاده از مصاحبه کیفی و پرسش‌نامه محقق‌ساخته از طیف لیکرت پنج‌گزینه‌ای با 40 گویه است که صاحب‌نظران و خبرگان، روایی صوری و اعتبار پرسش‌نامه‎ها را تأیید کرده‌اند. گذشته از آن، در این پژوهش، برای اندازه‌گیری پایایی پرسش‌نامه‌ها از روش آلفای کرونباخ و نرم‌افزار آماریSPSS استفاده شده که مقدار آلفا برای هریک از ابعاد و ضریب کل، برابر با 821/0 بوده است و این موضوع، پایایی زیاد پرسش‌نامه را نشان می‌دهد. تجزیه‌وتحلیل اطلاعات با استفاده از آمار توصیفی، آزمون کلموگروف- اسمیرنف برای نرمال‌بودن متغیرها، تحلیل ماتریس و آزمون آماری t-test براساس آزمون تحلیل واریانس ANOVA استفاده و انجام شده است.

 

سؤال‌ها و فرضیه‌های مقاله

پرسش اصلی ما عبارت است از:

-          مؤلفه‌های فرصت، تهدید، نقاط ضعف و قوت امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی برای دانشجویان چیست؟

پرسش فرعی عبارت است از:

-     آیا بین فرصت‌ها، تهدیدها، نقاط ضعف و قوت امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی با هویت و اخلاق مجازی دانشجویان، رابطه معناداری وجود دارد؟

فرضیه اصلی پژوهش، براساس سؤال مطرح‌شده به این شرح است:

-     در شبکه‌های اجتماعی مجازی مؤلفه‌های تهدید و نقاط ضعف امنیت برای دانشجویان، بحران هویت و هنجارهای اخلاقی، ترویج فساد و روابط غیراخلاقی، اعتیاد الکترونیک و کاهش انگیزه تحصیل است. همچنین، در این شبکه‌ها مؤلفه‌های فرصت و نقاط قوت امنیت برای دانشجویان، گسترش آموزش‌های مجازی، توسعه ارتباطات علمی و تجارت الکترونیک هستند.

فرضیه فرعی مقاله نیز عبارت است از:

-     بین مؤلفه‌های فرصت، تهدید، نقاط ضعف و قوت امنیت شبکه‌های اجتماعی مجازی با هویت و اخلاق مجازی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، رابطه معناداری وجود دارد.

 

یافته‌های توصیفی

باتوجه‌به ویژگی‌های جمعیت‌شناختی جدول (2) توزیع جنسیت جامعه آماری را نشان می‌دهد:

جدول 2- توزیع جنسیت جامعه آماری تحقیق

جنسیت

فراوانی

درصد وزنی

دانشجوی پسر

107

92/28درصد

دانشجوی دختر

263

08/71درصد

جمع

370

100درصد

 

طبق اطلاعات این جدول، حدود 71درصد از پاسخگویان و جامعه آماری مدنظر ما را دانشجویان دختر و حدود 29درصد از آن را دانشجویان پسر تشکیل داده‌اند. در ادامه، جدول (3) توزیع سن جامعه آماری را نشان می‌دهد:

جدول 3- توزیع سن جامعه آماری تحقیق

درصد وزنی

فراوانی

سال

62/31درصد

117

18 تا 20 سال

22/36درصد

134

21 تا 22 سال

27/20درصد

75

23 تا 25

89/11درصد

44

25 تا 30 سال

100درصد

370

جمع

 

 

نمودار 1- توزیع جامعه آماری براساس متغیر سن

 

طبق این جدول و نمودار، بیشترین اعضای جامعه و پاسخگویان با مقدار فراوانی 134 نفر در رده سنی 21 تا 22 سال قرار دارند و در رتبه بعدی گروه سنی 18 تا 20 سال، با فراوانی 117 نفر و سپس، گروه سنی 23 تا 25 سال با مقدار 75 نفر و در آخر نیز گروه سنی 25 تا 30 سال با میزان فراوانی 44 نفر هستند. باتوجه‌به تمام‌شمار بودن جامعه آماری برای آزمون و بررسی فرضیه‌ها روش‌های توصیفی کفایت می‌کند؛ اما برای اطمینان بیشتر، برای این کار از آزمون t تک‌نمونه‌ای استفاده شده است. پیش‌نیاز استفاده از آزمون t نرمال‌بودن متغیرها است و برای تأیید آن، از آزمون کلموگروف - اسمیرنف استفاده کرده‌ایم. نتایج این آزمون هم در جدول (4) نشان داده شده است.

جدول 4- آزمون کلموگروف - اسمیرنف نرمال‌بودن متغیرها

متغیر

آماره z

سطح معناداری

نتیجه

نظم و امنیت در فضای مجازی

623/0

832/0

نرمال است

فرصت‌ها و تهدیدها

615/0

844/0

نرمال است

نقاط ضعف و قوت

676/0

751/0

نرمال است

شبکه‌های اجتماعی مجازی

703/0

707/0

نرمال است

 

باتوجه‌به این جدول، سطح معناداری برای تمام مؤلفه‌ها بزرگ‌تر از مقدار خطا یعنی 05/0 است؛ درنتیجه، متغیرها به‌صورت نرمال توزیع شده‌اند و در ادامه، می‌شود از آزمون t استفاده کرد.

 

تجزیه‌وتحلیل یافته‌ها

در جامعه‌شناسی هویت مفهومی چندبُعدی است و می‌شود به چند طریق درباره آن بحث کرد. به‌طورکلی، هویت به درک و تلقی مردم از هویت خود و امور معنادار برای آنها مربوط می‌شود. جامعه‌شناسان بیشتر از دو نوع هویت سخن می‌گویند:

1-      هویت اجتماعی و

2-      هویت شخصی.

این شکل‌های هویت، ازنظر تحلیلی از هم جدا و متمایز می‌شوند؛ اما درواقع، با یکدیگر به شکل تنگاتنگی پیوند دارند. هویت اجتماعی یعنی ویژگی‌هایی که از طرف دیگران به یک فرد نسبت داده می‌شود. این ویژگی‌ها را می‌شود به‌صورت نشانه‌هایی تلقی کرد که نشان می‌دهند هر شخص معین اساساً چه کسی است و درعین‌حال، این ویژگی‌ها شخص مذکور را به افراد دیگری باهمین خصوصیات و کیفیات مربوط می‌کند. همچنین، هویت‌های اجتماعی بُعد جمعی دارند. آنها مشخص می‌کنند که افراد چگونه و از چه نظر به دیگران «شبیه» هستند. اگر هویت‌های اجتماعی شیوه‌های همسانی افراد با دیگران را نشان می‌دهند، هویت شخصی ما را به‌ شکل افرادی جدا و مجزا از یکدیگر متمایز می‌کند. هویت شخصی یعنی رشد و تکوین شخصی که ازطریق آن ما معنای یگانه و منحصر به‌فردی از خویشتن‌ و مناسبت‌ خود با جهان پیرامونمان خلق می‌کنیم
(گیدنز،1386: 46).

در این بخش از مقاله، مؤلفه‌ها، شاخص‌ها و آزمون فرضیه‌های مدنظر، درخصوص نقاط قوت و ضعف، فرصت و تهدید شبکه‌های اجتماعی مجازی برای نظم و امنیت و اخلاق مجازی دانشجویان و رابطه بین متغیرهای مدنظر سنجیده می‌شود. برای این کار، پس از مشخص‌شدن نقاط ضعف، قوت، تهدیدها و فرصت‌ها ماتریس ارزیابی عوامل و مؤلفه‌های پژوهش تجزیه‌وتحلیل شده است و سپس، با روش نمره‌دهی عوامل و مؤلفه‌ها این عوامل در جدول (5) تجزیه‌وتحلیل ماتریس SWOT قرار گرفته‌اند.

 

بررسی فرضیه اصلی

در این پژوهش برای شناسایی و کشف متغیرها و مؤلفه‌های امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی از روش مصاحبه کیفی با خبرگان استفاده شده و سپس، ادامه کار براساس متدلوژی و چارچوب پیشنهادی مطالعات راهبردی «جوزف وروس[9]» انجام شده است. در این مرحله، باتوجه‌به مبانی و چارچوب نظری و اجماع نظرهای خبرگان مدنظر، تعداد 9 مؤلفه درزمینه امنیت دانشجویان در شبکه‌های اجتماعی مجازی شناسایی شده است و سپس، آنها سنجش و تحلیل شده‌اند. برای بررسی فرضیه اصلی مقاله، از مدل SWOT و جدول ماتریس مؤلفه‌های تهدید و فرصت، نقاط ضعف و قوت امنیت شبکه‌های اجتماعی مجازی، هویت و اخلاق مجازی دانشجویان بهره‌برداری شده است که نتایج به‌دست‌آمده در این جدول ارائه می‌شود.

 

جدول 5- ماتریس SWOT برای مؤلفه‌های نظم و امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی

متغیرها و مؤلفه‌های تحقیق

مؤلفه‌های نقاط قوت و ضعف

مؤلفه‌های تهدید و فرصت

 

قوت S

ضعف W

فرصت O

- گسترش آموزش‌های مجازی

- توسعه ارتباطات علمی

- تجارت الکترونیک

- بهره‌برداری‌نکردن از فرصت‌های آموزشی

- اطلاع‌رسانی نکردن درباره تهدیدهای نظم و امنیت

- ضعف در شناسایی فرصت‌های شبکه‌های اجتماعی مجازی

- وجودنداشتن امکانات رسانه‌ای تأثیرگذار

تهدید T

- هنجارهای اخلاقی و نظم و امنیت اجتماعی

- اعتیاد الکترونیک

- کاهش انگیزه تحصیل

- بحران هویت

- ترویج فساد

- روابط غیراخلاقی

 

 

جدول (6)، اطلاعات حاصل‌شده از تجزیه‌وتحلیل ماتریس SWOT و مقادیر مؤلفه‌ها و متغیرهای فرضیه اصلی مقاله را نشان می‌دهد که این مسائل، براساس مصاحبه کیفی با خبرگان به‌ دست آمده‌اند.

 

جدول 6- تجزیه‌وتحلیل ماتریس SWOT

مؤلفه‌ها و ماتریس

N

Mean

Std. Deviation

Std. Error Mean

بحران هویت

370

3.31

1.100

0.194

هنجارهای اخلاقی

370

4.06

1.129

0.200

ترویج فساد

370

3.13

1.008

0.178

روابط غیراخلاقی

370

3.13

1.061

0.187

اعتیاد الکترونیک

370

3.00

0.914

0.162

کاهش انگیزه تحصیل

370

3.38

0.914

0.162

گسترش آموزش‌های مجازی

370

3.63

1.148

0.203

توسعه ارتباطات علمی

370

2.53

0.950

0.168

تجارت الکترونیک

370

2.69

1.016

0.180

 

 

براساس یافته‌های پژوهش و مطابق دیدگاه‌های خبرگان پژوهش، همچنین، با در نظر گرفتن داده‌های به‌دست‌آمده و مطابق با فرضیه اصلی مقاله، نقاط ضعف و تهدید شبکه‌های اجتماعی مجازی برای دانشجویان، این موارد را در بر می‌گیرد: بحران هویت، ترویج فساد، روابط غیراخلاقی، هنجارهای اخلاقی، اعتیاد الکترونیک و کاهش انگیزه تحصیل. از آن گذشته، فرصت‌ها و نقاط قوت این مسائل هستند: گسترش آموزش‌های مجازی، توسعه ارتباطات علمی و تجارت الکترونیک که ماتریس هنجارهای اخلاقی با مقدار 4.06 بیشترین و مؤلفه توسعه ارتباطات علمی دانشجویان کمترین میزان تأثیر را دارند.

 

بررسی فرضیه فرعی

درزمینه بررسی و آزمون فرضیه فرعی مدنظر، در مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت و نیز ازطریق سؤالات جداگانه‌ای رابطه شبکه‌های اجتماعی مجازی، نظم و امنیت، با اخلاق مجازی دانشجویان سنجیده شده است و براساس آن، متغیرها قادرند نمره‌ای بین 1 تا 5 اخذ کنند. باتوجه‌به این مطلب، در کل سؤالات مربوط به این فرضیه، میانگین فرضی ضریب 3 در نظر گرفته می‌شود؛ زیرا هدف مقایسه میانگین نمونه با میانگین فرضی (جامعه) است و برای انجام آن، از آزمون آماری t-test براساس تحلیل واریانس ANOVA به این شرح استفاده کرده‌ایم:

جدول 7- آزمون رابطه میان متغیرها و مؤلفه‌های پژوهش

متغیرها

هویت و اخلاق مجازی دانشجویان

همبستگی

سطح معنا داری

تعداد نمونه

امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی

3.763

001/0

370

 

فرضیه فرعی پژوهش: بین مؤلفه‌های فرصت، تهدید، نقاط ضعف و قوت امنیت شبکه‌های اجتماعی مجازی با هویت و اخلاق مجازی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، رابطه معنا‌داری وجود دارد. طبق نتایج
جدول (7)، آماره‌های آزمون t نشان می‌دهد میزان همبستگی دو متغیر پژوهش (مؤلفه‌های امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی، هویت و اخلاق مجازی دانشجویان) 3.763 به‌ دست آمده که این میزان برای رابطه، مثبت و شدت آن نیز زیاد است. سطح معنا‌داری نیز برابر با (001/0 P=) است.

برای بررسی رابطه میان امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی و هویت و اخلاق مجازی دانشجویان، از آزمون تحلیل واریانس (متغیرهای مستقل کیفی و متغیر وابسته کمّی) استفاده شده است. با عنایت به کوچک‌تر بودن سطح معنا‌داری از خطای 05/0 و مثبت‌بودن حدود اطمینان، فرض 0 را رد می‌کنیم و چنین نتیجه می‌گیریم که تفاوت بین میانگین‌ها احتمالاً بین 95درصد معنادار است؛ بنابراین، مطابق فرضیه فرعی پژوهش، رابطه بین مؤلفه‌های فرصت، تهدید، نقاط ضعف و قوت امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی با هویت و اخلاق مجازی دانشجویان معنا‌دار است. این رابطه نشان می‌دهد در شبکه‌های اجتماعی مجازی افزایش میزان تهدیدها یا فرصت‌های امنیت بر هویت و اخلاق مجازی دانشجویان تأثیر می‌گذارد. استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی فرصت‌ها و تهدیدهایی برای هویت، امنیت اجتماعی و اخلاق مجازی دانشجویان به همراه دارد.

 

بحث و نتیجه

درارتباط‌‌با فرضیه‌های این مقاله، رابطه بین فرصت‌ها و تهدیدهای شبکه‌های اجتماعی مجازی با مؤلفه‌های امنیت، هویت و اخلاق مجازی دانشجویان بررسی و سنجیده شده است. نتایج به‌دست‌آمده از تجزیه‌وتحلیل یافته‌ها نشان می‌دهد مهم‌ترین تهدیدها و نقاط ضعف حوزه امنیت در شبکه‌های اجتماعی مجازی عبارت است از: بحران هویت، هنجارهای اخلاقی، ترویج فساد، روابط غیراخلاقی، اعتیاد الکترونیک، کاهش انگیزه تحصیل و مهم‌ترین نقاط قوت و فرصت نیز اینها هستند: گسترش آموزش‌های مجازی، توسعه ارتباطات علمی و تجارت الکترونیک. بر همین اساس، نتیجه می‌گیریم در شبکه‌های اجتماعی مجازی برای دانشجویان، میزان تهدیدها و نقاط ضعف از میزان فرصت و نقاط قوت بیشتراست؛ به‌این‌ترتیب، نظم و امنیت اجتماعی و اخلاق مجازی دانشجویان، بیشتر از تهدیدهای تکنولوژیک تأثیر پذیرفته است. همچنین، شبکه‌های اجتماعی مجازی، تفکرات و رؤیاهای افراد را تحریک می‌کند؛ زیرا این فناوری امکان تبادل اطلاعات، برقراری ارتباط و انتشار جهانی ایده‌ها و نظرهای کاربران را فراهم می‌کند.

نتایج حاصل از مطالعه حاضر، به نظریه گیدنز نزدیک است. به باور او «موقعیت‏های نهادینی که افراد در آن قرار می‌گیرند، این زمینه را فراهم می‌کند تا افراد به کنش‏های خود شکل دهند». از آن گذشته، این یافته‌ها با آراء پیتر برگر در بحث «زیست‌جهان اجتماعی» و «ساخت اجتماعی واقعیت» همسو است. در این مقاله، شبکه‌های اجتماعی مجازی به‌صورت زیست‌جهانی هستند که آگاهی و امنیت افراد را شکل می‌دهد؛ بنابراین، براساس این موضوع، می‌شود گفت امنیت مجازی کاربران، امنیت اجتماعی دانشجویان را شکل می‌دهد و این نتیجه، با یافته‌های سایر پژوهشگران، ازجمله خسروشاهی و آذرگون (1392) و محصل و حیاتی (1394) هم‌خوانی دارد.

باتوجه‌به تهدیدها و پیامدهای شبکه‌های اجتماعی مجازی از قبیل برقراری ارتباط نامشروع، افزایش خیانت زوجین، اغفال و فریب، جعل هویت، فرصت‌سوزی، اعتیاد الکترونیک، مدگرایی و...، میزان استفاده و نوع کاربری شبکه‌های اجتماعی مجازی ممکن است بر هنجارهای اجتماعی و به‌تبع آن، نظم و امنیت جامعه تأثیر بگذارد و بر شخصیت و هویت دانشجویان در زمینه‌های گوناگون، ازجمله رفتارهای فردی و اجتماعی و اخلاقی ایشان اثرگذار باشد.

براساس نتایج مقاله، پیشنهاد می‌شود در شبکه‌های اجتماعی مجازی با الگوسازی و ارائه مدل اخلاق کاربری مطابق با فرهنگ، آداب و هنجارهای اخلاقی و اجتماعی جامعه ایرانی و اسلامی نسبت به کاهش پیامدهای اخلاقی دانشجویان در فضای مجازی اقدام شود. همچنین، اطلاع‌رسانی و آموزش‌دادن به کاربران و دانشجویان، درخصوص تهدیدهای موجود در شبکه‌های اجتماعی مجازی و تقویت نقاط قوت و بهره‌مندی از فرصت‌های مختلف آن و تقویت فرصت‌های شبکه‌های اجتماعی مجازی از قبیل توسعه آموزش مجازی، ترویج فرهنگ و آداب‌ورسوم اقوام، ممکن است به‌طور مناسبی کارایی داشته باشد.

 

سپاسگزاری

درپایان، از همکاری و حمایت‌های ارزشمند سرکار خانم دکتر زهره محمدی‌زنوزق، رئیس محترم باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، تشکر و قدردانی می‌کنم.



[1] Cyber Space

[2] Virtual Social Network

[3] J.A.Barnes

[4] multilateralism

[5] multidimensional

[6] symbiotic realism

[7] cosmopolitanism

[8] Security

[9] Joseph Voros

ﺍﺳﻼﻣﻲ، ﻣ. ﻭ ﺩﺭﺟﺎﻧﻲ، ﺣ. (1388). «ﺍﻣﻨﻴﺖ ﺩﺭ ﺍﺳﻼﻡ (ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻭ ﻗﺎﻟﺐ‌ﻫﺎی ﻓﮑﺮی)» ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻧﻈﻢ ﻭ ﺍﻣﻨﻴﺖ ﺍﻧﺘﻈﺎﻣﻲ، س 2، ش 2، ص 57-35.

ﺍﻓﺘﺨﺎﺭی، ﺍ. (1389). «ﺳﺎﺧﺖ ﺩﻭﻟﺘﻲ ﺍﻣﻨﻴﺖ ﻣﻠﻲ» ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺕ ﺭﺍﻫﺒﺮﺩی، س 4، ش 3، ص 357-337.

بل، د. (1393). درآمدی بر فرهنگ سایبر، ترجمه: مسعود کوثری و حسن حسنی، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

خوش‌فر، غ ر. (1380). «بررسی میزان احساس امنیت و چگونگی مشارکت مردم در برقراری امنیت» فصلنامه اطلاعات سیاسی و اقتصادی، س 15، ش 8و7، ص 155-148.

روشن، ع ا. و سعادتی‌جعفرآبادی، ح. (1391). «بررسی نقش و کارکرد کنترل مرز استان خراسان رضوی با افغانستان و تأثیر آن بر امنیت استان» فصلنامه ژئوپلتیک، دوره 8، ش (27)3، ص 181-154.

سلیمی، ا؛، باباپورسکه، م ر. و رضایی، ن م. (1393). «بررسی نظم و امنیت اجتماعی از دیدگاه شهروندان شهر کاشمر» فصلنامه نظم و امنیت اجتماعی، دوره 7، ش (27) 3، ص 133-117.

صبوری‌خسروشاهی، ح. و آذرگون، ن. (1392). «تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی (فیس‌بوک) بر هویت اجتماعی (مورد مطالعه دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی)» نشریه مطالعات رسانه‌ای، دوره 8، ش (21) 2، ص 25-9.

عزیزی، ع؛، خراشادی‌زاده، م ر. و هندیانی، ع ا. (1391). «اولویت‌بندی معیارهای راهبردی امنیت عمومی» مطالعات مدیریت انتظامی، س 7، ش 1، ص 75-57.

کاشانی، م. (1384). نقش نهادهای آموزشی در برقراری، نظارت و حفظ امنیت ملی، مجموعه مقالات همایش امنیت اجتماعی، تهران: انتشارات آسایش، جلد 3، ش 1، 45-33.

گیدنز، آ. (1386). جامعه‌شناسی، ترجمه: حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.

ماندال، ر. (1392). چهره متغیر امنیت ملی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

محصل، ر. و حیاتی، ص. (1392). «مطالعه و شناخت عوامل مرتبط با میزان احساس امنیت اجتماعی کاربران در شبکه‌های اجتماعی مجازی (مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز)» مطالعات جامعه‌شناسی، دوره 6، ش 21، ص 39-21.

معمار، ث؛، عدلی‌پور، ص. و خاکسار، ف. (1391). «شبکه‏های اجتماعی مجازی و بحران هویت (با تأکید بر بحران هویتی ایران)» فصلنامه علمی‌پژوهشی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 1، ش 4، ص 176-155.

نوروزی‌خیابانی، م. (1384). فرهنگ اصطلاحات سیاسی، تهران: نشر نی.

Al-Rodhan, N. (2009) The Three pillars of Sustainable National Security in a Transnational World, Jeneva Centre for Security Policy.

Castells, Manuel. (2007) “Communication, Power and Counter-power in the Network Society”, International Journal of Communication, 1(1): 238-266.

Gadal, Sébastien & Jeansoulin, Robert, Borders. (2013) frontiers and limits: some.

Oswald, D & Baker L. (2010) “Shyness and online social networking services. Marquette University, USA”, Journal of Social and Personal Relationships, 27(7): 873–889.

Parirokh M, Fattahi R. (2005) Guidelines for writing articles and reviewing research literature in the areas of human and social sciences. Tehran: Librarian.