تأملی بر تأثیر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم اجتماعی د دانشگاه اصفهان، ایران

2 دکتری جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه اصفهان، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر روابط جنسی پیش از ازدواج بر میزان گرایش به ازدواج انجام شده است. جامعۀ آماری آن همۀ دانشجویان دختر و پسر در سال تحصیلی (96-1395) دانشگاه اصفهان و روش پژوهش، پیمایش است؛ ابتدا از روش نمونه‌گیری سهمیه‌ای طبقه‌بندی شده و در مرحلۀ بعد از روش تصادفی ساده استفاده شده است. نمونۀ آماری 430 نفر است و داده‌های موردنیاز با استفاده از پرسش‌نامه به دست آمده‌اند. میزان آلفای کرونباخ این پژوهش 81 درصد به دست آمد که نشان‌دهندۀ پایایی پذیرفتنی پرسش‌نامه است. در مبانی نظری از نظریه‌های عشق سیال از باومن، تحول ارزش‌ها از اینگلهارت و سکسوالیتۀ پلاستیکی از گیدنز استفاده شده است. یافته‌ها و نتایج این پژوهش نشان می‌دهند روابط جنسی پیش از ازدواج، سبب کاهش گرایش به ازدواج جوانان دانشجو و نگرش منفی آنها نسبت به ازدواج و تشکیل خانواده و بی‌اعتمادی به جنس مخالف می‌شود. همچنین کاهش گرایش به ازدواج، زمینه را برای افزایش میانگین سن ازدواج و بستر را برای رسیدن به تجرد قطعی فراهم می‌کند که پیامد چنین امری در درازمدت، از یک سو تهدیدشدن رشد طبیعی جمعیت و ازسوی دیگر، ایجاد تحول ساختاری در روابط بین دو جنس زن و مرد است که در هر دو حالت، مطلوبِ چشم‌انداز تعالی فرهنگی جامعۀ ایرانی - اسلامی نیست؛ ازاین‌رو، انجام‌دادن پژوهش دربارۀ این مسئلۀ اجتماعی با توجه به جوانی جمعیت ایران، ضرورتی کارکردی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Impact of Premarital Sexual Relations on Marriage Orientation (Case Study: Students of University of Isfahan)

نویسندگان [English]

  • Ali Ghanbaribarzain 1
  • Shahoor Salmanvandy 2
  • Narghes sadat Fatemi 3
1 University of Isfahan, Iran
2 University of Tehran, Iran
3 University of Isfahan, Iran
چکیده [English]

Introduction
Relationships with the opposite sex before marriage lead to greater family vulnerability and persistence of marriage and family collapse and other social harms. It creates serious challenges to the social system and especially to girls, and raises many questions about the continued health of the Iranian family. Expansion of this phenomenon can threaten the standards of marriage and the values and norms of the family and the family of Iranians. The present paper seeks to examine the impact of premarital sexual relations before marriage on attitude, the rate of students' tendency towards marriage, and the degree of mutual trust between boys and girls, and answers the question that: what is the effect of marriage on the type of attitudes and relationships of couples and their degree of trust and the degree of students' tendency towards marriage and family planning?
Material & Methods
 In this article, the relationship with the opposite sex includes any relationship between a girl and a boy at all levels of emotion and sexuality with the intention of marriage or without the intention of marriage, and includes relationships in the cyberspace. Sex also means any contact and physical or sexual relationship with a friend of the opposite sex who has committed any kind of bondage and marriage
In this paper, in theoretical understanding of premarital sexuality or a fusion of ideas, there is great reliance on Inglehart's theory and fluid love and Giddens modernism. The subject of Inglehart's cultural transformation theory is capable of explaining some of the variables that are effective, and both Giddens and William Goud's theory of modernization, as well as Bowman's fluid love theory, can explain other aspects of this phenomenon. Hence, in the theoretical framework of this issue, we use Inglehart's Value Transformation Theory, Bowman Fluid Love Theory and Anthony Giddens Sexuality Theory.
The method of this research is survey. The statistical population of this research is all male and female students of the University of Isfahan in the academic year of 2016-17 at all educational levels. Sample size, 430 individuals, was selected using Cochran's formula. The required data were collected using a questionnaire, a randomized sampling method, and simple random sampling. Also, for analyzing the data, both descriptive and inferential statistics, and for measuring the validity and reliability of the Cronbach's coefficients, formal credentials and the Bartlett test were utilized.
 
Discussion of Results & Conclusions
 According to the results of this paper, 84% of the respondents stated that they were not willing to marry a person who had sex before marriage and 88% of the sample also stated that having a premarital sex destroys a real love between couples. Moreover, 87% believed that those who had sex before marriage are not reliable, and 82% said that those who had sex before marriage would not be loyal to marriage. The results showed that 12% of boys and 5% of girls stated that they had sex before marriage.
According to research data, the close and progressive sexual intercourse with the opposite sex before marriage does not reduce the tendency of single girls and boys to marry. Premarital sexual relations, which are either intended to be married or less likely to respond to the emotional and sexual needs of individuals, are more related to the decline in marriage. Therefore, the main hypothesis of the research on the effect of premarital sexual relationships on the reduction of the tendency towards marriage was rejected by using Pearson correlation test at a significant level of 99%. Other factors, other than trust, have a positive effect on marriage tendency. Premarital sexual intercourse has only a negative impact on the level of trust in the opposite sex.
The findings indicate that premarital sex relations reduces the desire to marry female students, and creates a negative attitude towards marriage and family formation and mistrust of gender. The result of this study shows that the decline in the desire to marry is to raise the groundwork for increasing the average age of marriage as well as celibacy, the outcome of such a long term is a threat to the natural population growth. On the other hand, the structural transformation of relations between the sexes will develop in both genders, and this is not the view of the cultural transcendence of Iranian-Islamic society. Hence, studying this social issue with regard to the youth of the Iranian population is functional.
According to the study community, it is recommended that the university takes more serious policies and planning about young people's marriage. The research has two suggestions for the university: first, by informing young people about marital training, they should be aware of the harm and the issues without knowing it, through the organization of workshops on the training of life and sexual skills and the training of joys and pleasures. On the one hand, the teaching of communication skills with the opposite sex is felt to young people and students who want to form a family. It can be admitted that attitudinal and value changes in relation to marriage and friendship of a girl and a boy are one of the signs of the vast cultural change that is taking place in our transitional society. The phenomenon of relationship between a boy and a girl is a social reality that indicates a cultural change in the macro-social system of Iran. Although, this issue has been studied and researched as a social phenomenon, it is possible to expect that in other theoretical, social, political and economic spheres. Theoretically speaking, and due to the interaction among different social variables, we are also facing some kind of modernization, especially value-added modernization, and sometimes behavioral modernization.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sex before Marriage
  • Sex with the Opposite Gender
  • the Tendency towards Marriage

مقدمه و بیان مسئله

ازدواج امری فرهنگی و جهانی است که همیشه در طول تاریخ در تمام جوامع وجود داشته است و به مجموعه‌ای از نیازهای اساسی انسان پاسخ می‌دهد. بقای نسل و پرورش فرزندان، تحقق آرزوی دیرین کودکی برای پدر و مادربودن، دست‌یابی به عالی‌‎ترین سطح دوستی و صمیمیت در دوران جوانی و بزرگسالی و تقسیم کار و همکاری و همراهی در طول زندگی از اساسی‌ترین کارکردهای خانواده است. اگر جامعه‌ای بخواهد امنیت و سلامت خود را حفظ کند باید سنت ازدواج در آن برقرار شود تا هر فردی به آرامش موردنیاز خود برسد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند جامعه‌ای که در آن افراد عزب و مجرد زیاد باشند، با مشکلات فرهنگی و اخلاقی بسیاری روبه‌رو می‌شود (صمدی، 1383: 41).

با نگاهی اجمالی به سیر تاریخی زناشویی در کشور ایران می‌توان دریافت مسئلۀ ازدواج اصلی‌ترین شکل جوابگویی به نیاز جنسی افراد است که همواره اهمیت زیادی داشته است. ازدواج عملی است که موجب پیوند بین دو جنس بر پایۀ روابط پایای جنسی می‌شود؛ البته باید گفت در تعریف ازدواج، روابط جسمانی بین دو جنس مخالف به‌ خودی خود کافی به نظر نمی‌رسد؛ زیرا ازدواج مستلزم انعقاد قراردادی اجتماعی است که موجب مشروع‌بودن روابط جسمانی می‌شود (ساروخانی، 1370: 12). بدین ترتیب ازدواج فرایندی است که از کنش متقابل بین دو فرد، یک زن و یک مرد تشکیل می‌شود که برخی شرایط قانونی را تحقق بخشیده‎‌اند و مراسمی را برای برگزاری زناشویی خود برپا کرده‌اند و به‌طور کلی قانون عمل آنان را پذیرفته است (کارلسون، به نقل از قانع‌عزآبادی، 1393: 68). ازدواج بهنجارترین شیوۀ ارضای نیاز جنسی در جامعه معرفی می‌شود؛ اما نیاز جنسی شرط کافی برای ازدواج نیست و بلوغ اجتماعی و اقتصادی نیز ضروری تلقی می‌شود. با پیچیده‌تر شدن جوامع، فاصلۀ میان بلوغ جنسی و بلوغ اجتماعی - اقتصادی در جوامع جدید محسوس‌تر شده و خود را در طولانی‌شدنِ دورۀ نوجوانی و ایجاد پیچیدگی‌های جدید در تعریف و جوابگویی به نیاز و غریزۀ جنسی در قالب‌هایی غیر از ازدواج و درنتیجه، کاهش آمار ازدواج و افزایش سن ازدواج نشان داده است (بستان‌نجفی، 1390: 42). امروزه ازدواج‌ها دیگر تنها براساس سنت‌های جمعی معمول صورت نمی‌گیرد؛ بلکه گرایش فردی به استقلال در امر انتخاب همراه با بالارفتن سطح توقعات وگسترۀ انتظارات از ازدواج و همسر، در کنار طیف گسترده‌ای از ملاک‌ها و هنجارهای گاه متناقض، انگیزه‌مندی افراد را برای ازدواج در شرایط کنونی با چالش روبه‎رو کرده است. به‌‎طوری که گاه افراد با تردید، نگرانی و دودلی به آن نظر می‌کنند (بهزاد، 1390: 49).

رابطۀ جنسی هم به‌لحاظ عاطفی و هم به‌لحاظ جسمی عاملی قوی و تعیین‌کننده در زندگی زناشویی است؛ البته گرایش به فعالیت جنسی تنها از علل زیست‌شناختی و غریزۀ تولیدمثل تأثیر نمی‌گیرد و در هر بافت فرهنگی به صورت‌های متفاوتی تعریف می‌شود. گسترش اینگونه روابط ازجمله موضوعات حساس و عموماً مغفول در امر سیاستگذاری و مطالعات آکادمیک در ایران است. امروزه تفاوت در نگرش به نحوۀ رابطه با جنس مخالف به یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌ها و کانون‌های مناقشۀ بین‌نسلی در خانوادۀ ایرانی به‌ویژه در کلان‌شهرها تبدیل شده است. احساس خطر مسئولان از تبعات گسترش روابط جنسی پرخطر و ایدز میان جوانان، به مسئله‌ای پیچیده و حساس تبدیل شده و سیاست غالب نیز نادیده‌گرفتن آن است.

در جامعۀ ما نیز همسو با دیگر جوامع، ارزش‌ها و به‌دنبال آن ارزش‌های جنسی با تأثیرگرفتن از رسانه‌ها ازجمله ماهواره دستخوش تغییر شده‌اند. میزان ازدواج کاهش و آمار طلاق افزایش یافته است و به ارضای نیاز جنسی به گونه‌هایی متفاوت‌تر از گذشته نگریسته می‌شود (ذکایی، 1384: 13). تغییرات نظام ارزشی و تغییر ساختار اقتصادی ایران، به‌تدریج زمینه را برای بروز الگوهای جدیدی از رفتارهای جنسی میان بخشی از جوانان ایرانی فراهم کرده است. شکل‌گیری ارزش‌های نو و پیدایش الگوهای جدیدی از رفتار که مانند پاسخ‌هایی به نیازهای درونی ارضانشدة آنان عمل می‌کنند، تردیدها و نگرانی‌هایی را برای خانواده‌های ایرانی ایجاد کرده است.

در سال‌های اخیر، پدیدۀ ازدواج در کشور ما دستخوش تحولات چشمگیری ازجمله کاهش میزان ازدواج، افزایش سن ازدواج، ازدواج سفید، ازدواج اینترنتی، تمایل‌نداشتن به فرزندآوری و... در ابعاد مختلف شده است؛ اما این مسئلۀ اجتماعی نیز طبق انواع دیگر ناهنجاری و کجروی‌ که در هر جامعه‌ای به چشم می‌خورد، به‌صورت پنهانی در جامعه وجود دارد و نمی‌توان وجود اینگونه روابط را با همۀ ابعاد و بازخوردهایش در جامعه نادیده گرفت یا بعضی اوقات نمی‌توان با انکار چنین مسائلی از وقوع آسیب‌های آن جلوگیری کرد. اندک پژوهش‌هایی که در این زمینه انجام شده‌اند، نشان می‌دهند روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران در حال افزایش است؛ اما نکته در این است که افزایش حجم این رفتارهای جدید به‌تدریج گونه‌های پیچیده‌تر شدن آنها را نیز در پی داشته است؛ تا آنجا که امروزه با گونه‌های متفاوتی از روابط جنسی پیش از ازدواج با خاستگاه‌هایی متفاوت روبه‌رو هستیم (سلیمی‌نیا و جزایری، 1384: 33؛ گرمارودی و همکاران، 1388؛ خلج‌آبادی‌فراهانی و مهریار، 1389؛ کاظمی‌پور و همکاران 1392؛ خلج‌آبادی‌فراهانی و همکاران، 1390: 118؛ علی‌تبار، 1393: 262)؛ بنابراین، با توجه به اینکه روابط جنسی خارج از ازدواج هم در عرف و هم ازحیث قانونی پذیرفته نیست و با توجه به جوان‌بودن جامعۀ ایران از یک‌ سو و افزایش سن ازدواج ازسوی دیگر و نیز با توجه به آگاهی از پیامدهای این روابط نابهنجار در جامعه، شیوع و افزایش آن می‌تواند به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم بر استحکام نهاد خانواده اثرگذار باشد و این امر بیش از پیش ضرورت بررسی دقیق‌تر نگرش‌های جوانان نسبت به این موضوع را آشکار می‌کند.

هدایت‌مقدم و همکاران (2015)، وکیلیان و همکاران (2014)، خلج‌آبادی‌فراهانی (1395)، ولز و تونگ (2005)، گلزاری (1384) و پژوهشگران دیگر بر آسیب‌های روانی و فرهنگی و تبعات منفی تجربۀ جنسی قبل از ازدواج در زناشویی و میل به ازواج تأکید کرده‌اند. همچنین روان‌شناسان و پژوهشگران حوزۀ خانواده و زنان در پژوهش‌های خود به اختلالات عاطفی، پنهان‌کردن هویت، بروز حسادت، گرایش به اعتیاد و جو نامناسب و بدبینی و بی‌اعتمادی به همسر به‌منزلۀ عوارض رابطۀ جنسی قبل از ازدواج اشاره کرده‌اند (شیخ‌دارانی و همکاران، 1387).

پژوهش‌های متعددی تغییرات کمی و کیفی در رابطۀ جنسی قبل از ازدواج در ایران‌ را نشان می‌دهند. مراد از تغییرات کیفی آن است که رابطه با جنس مخالف به شکل‌های مختلفی ازجمله روابط هم‌خانگی، ضد عاشقانه (الگوهای مدرن) و روابط مبتنی بر عشق سیال (الگوی پسامدرن) بازتولید شده است (آزادارمکی و همکاران، 1390: 28). منظور از تغییرات کمی نیز آن است که برخلاف گذشته که جوانان تنها با یک نفر رابطه داشتند، اکنون با چندین نفر (همزمان یا طی دوره‌های مختلف) رابطۀ جنسی دارند. در این زمینه شواهد نشان‌دهندۀ آن‌اند که از میان دانشجویان مجرد شهر تهران، 35 درصد تنها یک رابطه، 5/36 درصد دو یا سه رابطه و 3/28 درصد بیش از سه رابطه با جنس مخالف را تجربه کرده‌اند و حدود 21 درصد از پسران مجرد و 14 درصد از دختران مجرد، تجربۀ رابطۀ فیزیکی و جنسی داشته‌اند (خلج‌آبادی‌فراهانی و شجاعی، 1392).

نوجوان تابع احساسات خود است و امکان زیادی وجود دارد که از این روابط آسیب ببیند و آسیب برساند؛ این موضوع ازجمله مسائل فرهنگی - اجتماعی جامعۀ کنونی است که به‌طور منطقی و کامل حل نشده است؛ ازاین‌رو، ارتباط با جنس مخالف قبل از ازدواج سبب آسیب‌پذیری بیشتر خانواده و تداوم‌نیافتن زناشویی و فروپاشی خانواده و تولید آسیب‌های اجتماعی دیگر و چالش‌های جدی برای نظام اجتماعی و به‌ویژه دختران می‌شود و سؤالات زیادی را دربارۀ تداوم سلامت خانوادۀ ایرانی ایجاد می‌کند. ضرورت بررسی و نگاه علمی به این مسئله زمانی نمایان‌تر می‌شود که بدانیم براساس مطالعات و پژوهش‌ها، باورها و نگرش‌های متناقضی بین جوانان و دانشجویان دربارۀ تأثیر رابطۀ جنسی قبل از ازدواج بر تداوم و تمایل به ازدواج وجود دارد (خلج‌آبادی‌فراهانی، 1395). گسترش این پدیده می‌تواند معیارهای همسرگزینی و ارزش‌ها و هنجارهای خانوادگی و کیان خانوادۀ ایرانی را تهدید کند.

در مقالۀ حاضر تلاش بر این است تا تأثیر روابط جنسی قبل از ازدواج بر نگرش و میزان گرایش دانشجویان به ازدواج و میزان اعتماد متقابل بین دختران و پسران بررسی و تحلیل و به این سؤال پاسخ داده شود که روابط جنسی خارج از ازدواج چه تأثیری بر نوع نگرش‌ها و روابط زوج‌ها و میزان اعتماد آنها و میزان گرایش دانشجویان به ازدواج و نشکیل خانواده دارد.

 

مروری بر مطالعات پیشین

سعی شده است تا حد امکان پژوهش‌هایی انتخاب و مطالعه شوند که بیشترین وجه اشتراک و همپوشانی را با موضوع پژوهش حاضر دارند. در این قسمت تعدادی از این پژوهش‌ها به‌صورت چکیده و خلاصه ذکر می‌شوند:

قادرزاده و همکاران (1396) در پژوهش «جوانان و روابط پیش از ازدواج» که با استفاده از مصاحبۀ عمیق با 21 نفر از جوانان سنندجی انجام شده است که تجربۀ رابطۀ جنسی قبل از ازدواج را داشته‌اند، به این نتیجه رسیدند که تجربۀ رابطۀ جنسی قبل از ازدواج پیامدهایی چون تنوع‌طلبی، بی‌وفایی، نداشتن اعتماد و اختلافات خانوادگی دارد.

خلج‌آبادی‌فراهانی (1395) در فراتحلیل 16 پژوهش که دربارۀ رابطۀ جنسی قبل از ازدواج در نمونۀ آماری دانشجویان در دانشگاه‌های مختلف کشور انجام داده‌اند، به این نتیجه رسیده‌‎اند که در همۀ این پژوهش‌ها پسران به‌طور چشمگیری بیشتر از دختران تجربۀ رابطۀ جنسی قبل از ازدواج داشته‌اند. براساس این پژوهش به‌صورت میانگین بیش از 26% از دانشجویان پسر و 17% از دانشجویان دختر این تجربه را داشته‌اند. بیش از 70% از دانشجویان نمونه‌های بررسی‌شده که این تجربه را داشته‌اند، بیان کرده‌اند تمایلی به ازدواج ندارند و 82% از آنها اظهار داشتند که حاضر نیستند با کسانی ازدواج کنند که تجربۀ رابطۀ جنسی قبل از ازدواج دارند.

خلج‌آبادی‌فراهانی و شجاعی (1392) در مطالعه‌ای مقطعی و توصیفی - تحلیلی دربارۀ بررسی تأثیر معاشرت با جنس مخالف قبل از ازدواج و تمایل به ازدواج بین دانشجویان دانشگاه‌های تهران، ‌2031 دانشجوی 40-18 ساله از 7 دانشگاه دولتی و آزاد در تهران را بررسی کردند و تأثیر معاشرت‌ها با جنس مخالف بر تمایل به ازدواج دانشجویان مجرد را سنجیدند. نتایج نشان دادند پس از کنترل متغیرهای جنسیت و وضعیت اقتصادی و فرهنگی خانواده، تجربۀ معاشرت پیشرفته قبل از ازدواج، یکی از عوامل تعیین‌کنندۀ افزایش سن ازدواج بین دانشجویان است. به‌طوری که این تجربه حدود 2 سال ازدواج را با تأخیر همراه می‌کند.

عظیمی و همکاران (1394) در پژوهشی که با نمونۀ 1440 نفر در دانشگاه‌های استان خراسان رضوی انجام شده است، تأکید می‌کنند که جوانان به‌طور مشهودی دوست دارند خودشان همسرشان را انتخاب کنند و 40 درصد از دانشجویان به دوستی دختر و پسر نگرش مثبتی دارند و بیش از 30 درصد به رابطۀ جنسی قبل از ازدواج هم نگرش مثبتی دارند.

آزادارمکی و همکاران (1390) در پژوهش «سنخ‌شناسی روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران» به این نتیجه رسیدند که ارزش‌هایی چون وجودنداشتن دوستی بین دخترها و پسرها تغییر کرده‌اند. کمتر از نیمی از افراد نمونۀ بررسی‌شده در این پژوهش با دوستی دخترها و پسرها مخالف و بیشتر از نیمی از آنها با این موضوع موافق بودند.

گرمارودی و همکاران (1388) با مطالعة2400 دانش‌آموز دبیرستانی (14 تا 17 سال) به این نتیجه رسیدند که بیش از 20 درصد از آنان رابطة جنسی را در زندگی خود تجربه کرده‌اند.

محمد و همکاران (2007) نیز در پژوهش خود نشان دادند 28 درصد از نوجوانان و جوانان شهری رابطة جنسی قبل از ازدواج را تجربه کرده‌اند.

شیخ‌دارانی و همکاران (1387) در پژوهش «بررسی تأثیر آموزش مبتنی بر افزایش آگاهی از آسیب‌های ناشی از روابط آسیب‌زای دختر و پسر بر نگرش دانش‌آموزان دختر مدارس دورۀ متوسطه شاهین‌شهر» نشان دادند این آموزش‌ها در دانش‌آموزان دختر سبب بهبود نگرش آنها در حیطه‌های آسیب به زندگی مشترک آینده و آسیب به روابط خانوادگی شده است. این تغییر در حیطۀ آسیب‌های اجتماعی تنها در مرحلۀ پس‌آزمون ایجاد شد. همچنین این مداخله بر نگرش آنان در حیطه‌های آسیب‌های عاطفی - روانی و مشکلات تحصیلی تأثیر معناداری نداشت. ارتباط با جنس مخالف قبل از ازدواج سبب آسیب به خانواده و تداوم‌نیافتن پیوند عاطفی با طرف مقابل می‌‌شود. همچنین اگر جوانی با تجربه‌های دوستی قبل از ازدواج بخواهد خانواده تشکیل بدهد، یکی از مشکلات او بدگمانی نسبت به همسر است که به‌طور طبیعی اضطراب و ناامنی را به زندگی او وارد می‌کند. براساس نتیجۀ این پژوهش افرادی که قبل از ازدواج رابطه و به‌ویژه ارتباط جنسی با جنس مخالف را تجربه کرده‌اند، نسبت به همسر خود عملکرد خوبی نداشته‌اند و وضعیت نابسامان آنها بر رفتار همسرشان تأثیر منفی داشته است.

مطالعۀ خلج‌آبادی‌فراهانی و مهریار (1389) نشان داد بین 54 تا 58 درصد از دانشجویان روابط دوستی قبل از ازدواج را تجربه می‌کنند.

پژوهش‌های اخیر دربارۀ اهمیت روابط عاشقانه نشان می‌دهند این روابط بر کارکرد نوجوان اثر مهمی دارند. برای نمونه درگیری نوجوانان در روابط عاشقانه با سطوح بالاتر، نشانه‌های افسردگی ارتباط را داشته است و به نظر می‌رسد فروپاشی این روابط، عاملی پیش‌بین و مهم در افزایش نشانه‌های افسردگی باشد (میرزایی و برغمدی، 1389). همچنین بسیاری از کسانی که گرفتار دام دوستی‌های قبل از ازدواج می‌شوند، از تحصیلات بازمی‌مانند و اسباب بدنامی و تباهی خویش را فراهم می‌کنند و در مواردی مشاهده شده است که به خودکشی و فرار روی آورده‌اند (حسینی، 1394: 44).

قاسمی (1385) در پژوهش خود به این نتیجه دست یافت که حدود دو سوم از دانشجویان با این مسئله موافق بودند که بیشتر کسانی که رابطۀ دوستانه با جنس مخالف داشته‌اند، دوست ندارند همسر آینده‌شان قبل از ازدواج این روابط را تجربه کرده باشد و میل به ازدواج در آنها کاهش یافته است.

موحد و همکاران (1385) در پژوهشی که میان 389 دانشجوی دانشگاه‌های شیراز و علوم پزشکی شیراز انجام داده‌اند، به این نتیجه رسیدند که 26% از دانشجویان نگرش مثبت، 8/50% نگرش میانه و 23% نگرشی منفی به روابط جنسی پیش از ازدواج دارند.

زلینک و کانتر[1] (1980) در پژوهشِ «مراوده با جنس مخالف؛ تفاوت‌ها و شباهت‌ها، انتخاب‌ها و بن‌بست‌ها» و کاجر و پیترسون[2] (1984) در پژوهش «بررسی روابط جنسی و آبستنی در نوجوانان در پیش از ازدواج (19-10ساله) در بین شهرهای بزرگ» به این نتیجه رسیدند که ایجاد اینگونه فعالیت‌ها، پیامدها و تأثیرهای منفی زیادی بر سلامت جسمی و روانی نوجوانان به‎‌ویژه دختران بر جای می‌گذارند. زیاری (1390: 37) نیز معتقد است یکی از عوامل تأثیرگذار منفی در زندگی دختران جوان، به هم خوردن رابطۀ پیش از ازدواج آنان و ایجاد نگرش منفی نسبت به جنس مخالف، ایجاد حس انتقام و افسردگی در آنان است.

هاردینگ و جنکیز[3] (2003) نشان دادند در سال 1969 بیش از 75% از آمریکاییان اعتقاد داشتند رابطۀ جنسی پیش از ازدواج، امری زشت و مذموم است؛ اما تنها چند سال بعد، دیدگاه غالب نسبت به اینگونه روابط در آمریکا، تغییرات فاحشی پیدا کرد. به‌طوری که تنها 33% از آمریکاییان در دهۀ 1980 اعتقاد داشتند رابطۀ جنسی پیش از ازدواج، امری ناپسند است و باید از آن پرهیز کرد. این در حالی است که در جامعۀ امروز آمریکا تقریباً همۀ جوانان رابطۀ جنسی پیش از ازدواج را تجربه می‌کنند (Regner & Aker, 2011). در سال‌های اخیر در این کشورها هم سن ازدواج افزایش یافته است هم میزان ازدواج نسبت به یک دهه قبل کاهش چشمگیری داشته است (Lee & Payne, 2010). امروزه در این کشورها کمتر و دیرتر ازدواج می‌کنند و 30% از جوانان انگلیسی، هم‌بالینی را بر ازدواج مقدم می‌دانند (بارلو و همکاران، به نقل از آزادارمکی و همکاران، 1390: 29).

براون و همکاران[4] (2006) نقش و پیامد هم‌خانگی پیش از ازدواج را بر زندگی جوانان متأهل در آمریکا بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که این روابط، پیامدهای زیان‌آوری مانند کاهش کیفیت زندگی، بی‌ثباتی و طلاق را در پی داشته است.

پژوهش الکساندر و همکاران [5](2006) نیز نشان داد بسیاری از جوانان در رابطه با جنس مخالف راهبرد‌های تقریباً یکسانی مانند رابطه به‌دلیل داشتن شریک عاشقانه، تجربۀ گرفتن دست جنس مخالف، بوسیدن او و داشتن رابطۀ جنسی را در پیش گرفته‌اند. از دیگر نتایج این پژوهش آن بود که شکل دوستی با جنس مخالف، سبب ایجاد روابط صمیمانۀ فیزیکی می‌شود.

کمپ‌داش و همکاران[6] (2003) مطالعه‌ای در آمریکا روی 11425 زوج در دو نسل ازدواج (نسل ازدواج 1964 و 1980 میلادی و نسل ازدواج بین 1981 و 1997 میلادی) انجام دادند. آنها نشان دادند زوج‎هایی که قبل از ازدواج ارتباط هم‌خانگی یا همباشی داشته‌اند، کیفیت ازدواج ضعیف‌تر و سست‌تری داشته‌اند و طلاق بیشتری را تجربه کرده‌اند؛ درواقع، رخداد طلاق در زوج‌های فوق در مقایسه با زوج‌هایی که قبل از ازدواج همباش نبوده‌اند، بالاتر بوده است.

گومن و همکاران[7] (2006) نشان دادند در چند دهۀ اخیر، رابطۀ جنسی پیش از ازدواج در ویتنام هم افزایش یافته و هم الگوی آن تغییر کرده است. این روابط در گذشته بیشتر به ارتباط با کارگران جنسی خلاصه می‌شد؛ اما جوانان امروزی در ویتنام، بیشتر به رابطه با کسی تمایل دارند که می‌خواهند با او در آینده ازدواج کنند. نتایج پژوهش آنها نشان می‌دهند 42% از مردان ویتنام شمالی و 25% از مردان ویتنام جنوبی، قبل از ازدواج با همسر فعلی‌شان، رابطۀ جنسی را تجربه کرده‌اند.

همچنین مطالعات نشان می‌دهند از مهم‌‎ترین پیامدهای منفی دراثر روابط با جنس مخالف در زندگی نوجوان عبارت‌اند از: سوءاستفادۀ جنسی (Schumm, 2000)، عملکرد ضعیف نسبت به همسر و وضعیت نابسامان در زندگی مشترک آینده (Foorman, 2002) و استرس، مشکلات روانی - هیجانی و کاهش عزت نفس (Etaugh & Bridges, 2004).

 

تمهیدات نظری پژوهش

فردگرایی: فردیت‌‌سازی، مفهومی است که دگرگونی ساختاری و جامعه‌شناختی نهادهای اجتماعی و رابطۀ فرد با جامعه را توصیف می‌کند. فردیت‌سازی مردم را از نقش‌های سنتی و محدودیت‌های آنها به روش‌های مختلف آزاد می‌‌کند. ابتدا افراد از طبقات مبتنی بر منزلت خلاص و طبقات اجتماعی سنت‌زدایی می‌شوند. این امر که از پیامدهای مدرنیته و تجددگرایی است، در ساختار خانواده،‌ شرایط سکونت، فعالیت اوقات فراغت، توزیع جغرافیایی جمعیت، عضوشدن در اتحادیه‌های تجاری و باشگاه‌ها، الگوهای رأی‌گیری و... مشاهده می‌شود. از یک سو، تغییرات عصری به‌ویژه در قلمرو رابطۀ جنسی، قانون و آموزش در حال وقوع است. ازسوی دیگر، به‌جز رابطۀ جنسی، این تغییرات بیشتر در آگاهی مردم و روی کاغذ وجود دارد تا در رفتار و شرایط اجتماعی. این امر ازنظر تاریخی آمیزه‌ای از آگاهی جدید و شرایط قدیم است که در اذهان مردم،‌ به نابرابری مستمر و بر هم ‌‌انباشته بین زن و مرد و فقیر و ثروتمند شدت می‌بخشد (Beck, 2002: 202-214).

این نظریه رابطۀ خارج از چارچوب قواعد پذیرفته‌شدۀ فرهنگی با جنس مخالف را نوعی مبادله در نظر می‌گیرد و معتقد است محیطی که رفتار در آن رخ می‌دهد (خواه اجتماعی خواه فیزیکی) از رفتار تأثیر می‌گیرد. طبق این نظریه رفتار کنشگر در یک محیط (اجتماعی یا فیزیکی) رخ می‌دهد و از رفتار کنشگر اثر می‌گیرد و بازخوردهای خاص خود را نسبت به آن رفتار از خود نشان می‌دهد. بازخورد محیطی این واکنش (مثبت، منفی و خنثی) بر رفتار بعدی کنشگر تأثیر می‌گذارد. اگر این واکنش برای کنشگر پاداش داشته باشد، به‌احتمال زیاد همان رفتار در آینده در موقعیت‌های مشابه تکرار می‌شود. اگر این واکنش برای کنشگر آسیب، تنبیه یا پیامد منفی داشته باشد، احتمال رخداد آن در آینده کمتر است (ریتزر، 1390: 236).

از دید گیدنز جهانی‌شدن فرایندی است که بر هویت افراد،‌ روابط شخصی و زندگی خصوصی آنها تأثیر گذاشته است. دوستی، صمیمیت و روابط جنسی، بخشی از روابط شخصی افراد به شمار می‌روند. این روابط در دوران سنتی براساس ارزش‌های خاص آن دوران همچون اخلاص، شرف و مانند آنها استوار بوده است (Gidsens, 1992: 142-141)؛ اما در دوران بعد از سنت با تأثیرگرفتن از فرایند مدرنیته و شکل متأخر آن، ارزش‌های فراسنتی همچون وفاداری و درستی شکل می‌گیرند (گیدنز، 1385: 142). در این وضعیت رابطه، ابزاری برای توسعۀ خود در نظر گرفته می‌شود و انتظار می‌رود این رابطه هنگامی که این هدف برای مدت زمانی دنبال نمی‌شود، منحل شود. به نظر گیدنز این روابط بعد از سنتی یا عشق ناب، وعدۀ آزادی و شادکامی انسان را می‌دهند و در عین حال پیش‌بینی‌ناپذیرند؛ زیرا تهدیدی برای پیروزشدن انسان‌ها بر اضطراب‌ها هستند و آنها را به درگیرشدن در رفتارهای اعتیادآمیز جبرانی سوق می‌دهند (خواجه‌نوری و دلاوری، 1391: 48). در این زمینه می‌توان نظریۀ سکسوالیۀ پلاستیکی گیدنز را هم بررسی کرد.

نظریۀ تحول و دگرگونی فرهنگی و ارزشی که رونالد اینگلهارت طرح کرده است، به‌دنبال فهم چگونگی و چرایی تغییر و تحولات فرهنگی و ارزش‌ها و نگرش‌های جوامع است. او دربارۀ تغییر فرهنگ بر این باور است که هر فرهنگ، رهیافت مردم را در تطابق با محیطشان نشان می‌دهد و این رهیافت در بلندمدت به دگرگونی‌های سیاسی، اقتصادی و فناوری پاسخ می‌دهد. جهان‌بینی مردم تنها به آنچه بزرگ‌ترانشان به آنها می‌آموزند بستگی ندارد؛ بلکه با تجارب کلی زندگی‌شان شکل می‌گیرد و گاهی تجارب سازندۀ یک نسل جوان به‌طور عمیق با تجارب نسل‌های گذشته تفاوت دارد (اینگلهارت، 1382: 181).

نظریۀ عشق سیال زیگمونت باومن، رابطۀ انسانی میان زنان و مردان را بررسی و بر شکنندگی این پیوندهای انسانی در دوران مدرن تأکید می‌کند. باومن نشان می‌دهد چگونه در جامعۀ مدرن روان‌شناسی، بازار و... انسان‌ها را به‌سوی ایجاد پیوندهای سست سوق می‌دهند. او این پیوندها را «عشق سیال‌» می‌نامد. از دید او در عصر حاضر زنان و مردان به‌شدت محتاج به ایجاد رابطه‌اند؛ در عین حال از این امر هراس دارند که این ارتباط برای همیشه باقی بماند و آنها را به تحمل فشارهایی مجبور کند که آزادی آنها را سلب می‌کنند. در دنیای امروز رابطه جزء داغ‌ترین بحث‌هاست (باومن، 1384: 11). باومن دلیل این مسئله را چنین توضیح می‌دهد که در دنیای امروز روابط زنان و مردان به آنها احساس رضایت نمی‌دهد؛ بلکه بیشتر به رونق کار مشاوران دامن زده است. انسان‌های امروزی روابط را می‌خواهند اما تنها با خوبی‌های آنها و نه مشکلاتشان؛ درنتیجه، از مشاوران می‌خواهند به آنها کمک کنند تا وارد روابطی شوند و از آنها لذت ببرند و در عین حال بتوانند در زمان بروز مشکلات و سختی‌ها روابط را ترک کنند (باومن، 1384: 15).

یکی از تأثیرگذارترین نظریه‌پردازان در زمینۀ مسائل جنسی میشل فوکوست. او در جلد دوم تاریخ جنسیت که عنوان فرعی کاربرد لذت‌ها را دارد، افقی سراسر تازه برای بررسی پدیدۀ جنسیت و روابط جنسی در غرب گشود. او در آغاز این کتاب اشاره کرد که واژۀ جنسیت، اصطلاحی نوساخته است که تبار آن به سال‌های نخستین سدۀ نوزدهم میلادی می‌رسد. این بدان معنا نیست که پیش از سدۀ نوزدهم روابط جنسی با تأمل، تفکر و سخن‌گفتن دربارۀ جنسیت وجود نداشته است؛ بلکه بدان معناست که پیدایش این اصطلاح در پیوند با پدیده‌های دیگری بوده است؛ پدیده‌هایی مانند گسترش قلمروهای گوناگون شناخت (از شناخت دربارۀ سازوکار زیست‎‌شناختی تولیدمثل گرفته تا رفتارهای پرتنوع فردی و اجتماعی)، وضع نظامی از قوانین و هنجارها - پاره‌ای سنتی و پاره‌ای دیگر تازه - که بر نهادهای دینی، حقوقی، آموزشی و پزشکی تکیه داشت و تغییرات پدیدآمده در افراد، ازنظر شیوه‌ای که آنها به‌وسیلۀ آن به رفتارها، وظایف، لذت‌ها، احساس‌ها، هنجارها و رؤیاهای خود معنا و ارزش می‌بخشند.

زندگی جنسی در این دوران از یک سو به خلوت‌خانه و تولیدمثل محدود می‌شود و از کوچه و بازار رخت برمی‌بندد و اخلاقیات شدیدی بر آن حاکم می‌شود. ازسوی دیگر، به مسئلۀ عمومی و موردعلاقۀ حکومت و موضوع دانش و تحلیل تبدیل می‌شود. به نظر فوکو هدف از این گفتارها ریشه‌کن کردن اشکال غیرمولد جنسیت و ستایش از جمعیت بارور و توانا بود که حاصل نشد؛ زیرا در قرن نوزدهم انواع و اقسام مختلفی از زندگی جنسی انتشار یافت. انتشار جنسیت به این معنا، اشکالی از مقاومت در مقابل قدرت گفتمان جنسیت در قرن‌های هجدهم و نوزدهم بود که زندگی جنسی سالم را تعریف و اشکال غیرعادی آن را طرد و اخراج می‌کرد. بدین سان اعمال قدرت بر زندگی جنسی موجب سرکوب نمی‌شود؛ بلکه سبب تحریک انتشار جنسیت‌های غیررسمی می‌شود. به عقیدۀ فوکو قدرت در این رابطه تأثیر منفی نداشته است؛ بلکه اثر مولد داشته است. به این معنا که موجب تولید انواع جنسیت‌ شده است که مظهر مقاومت در برابر قدرت‌اند (فوکو، 1384: 32).

در نظریۀ ویلیام گود، قرابت و درواقع همگرایی بین فرایند مدرنیته و پدیدۀ تأخیر در سن ازدواج وجود داشته است. این نظریه تغییرات به‌وجودآمده در سن ازدواج را نتیجۀ دگرگونی‌های ایجادشده در ارزش‌ها و نگرش‌های جوانان می‌داند که خود معلول مدرنیسم است (محمودیان، 1383: 48). از دید گیدنز گسترش بی‌اعتمادی و دورویی در روابط اجتماعی و گسترش انواع انحراف اخلاقی درسطح جامعه به نهاد خانواده و مناسبات انسانی نیز سرایت کرده و دراساس، کیفیت ارتباط با دیگران را دچار شک و تزلزل کرده است (گیدنز، 1385: 44). هرقدر اعتماد میان افراد جامعه بیشتر باشد، ریسک ازدواج بالاتر می‌رود و افراد، محتاط‌تر از قبل اقدام به این کار می‌کنند؛ به بیان دیگر، تغییر اتفاق‌افتاده در جامعۀ مدرن، سبب شده است برخی ویژگی‌های ازدواج در جامعۀ سنتی مانند نوع انتخاب همسر و دخالت در آن، ازدواج‌های فامیلی، داشتن چند زن، قابلیت فرزندآوری، پایین‌بودن سن ازدواج، فاصلۀ سنی زن و مرد و پدیدۀ ازدواج مجدد تغییر کنند.

در روان‌شناسی و روان‌شناسی اجتماعی هم بسیاری از پژوهشگران و روان‌شناسان نامدار، به موضوع هویت جنسی و رفتار جنسی توجه کرده‌اند. طبق نظریۀ فروید، هویت جنسی دختران و پسران ازطریق همسان‌سازی با والدین به وجود می‌آید. کودکان ناهشیارانه با ویژگی‌های شخصیتی، نگرش‌ها و ارزش‌های والدین خود همسان‌سازی و این ارزش‌ها را در خود درون‌فکنی می‌کنند (کجباف، 1394: 30). هورنای، منتقد جدی فروید، ضمن تمایز قائل‌شدن بین محبت و میل جنسی، ارتباط آنها را همیشگی نمی‌داند. رفتار جنسی از دید هورنای، راه و روشی برای کاستن یا از میان برداشتن احساس ناایمنی است (کجباف، 1394: 65).

از دید مازلو، میل جنسی در خودآگاه این افراد ممکن است محتوای یکسانی داشته باشد و به احتمال زیاد تمام این افراد به اشتباه گمان می‌کنند تنها به‌دنبال ارضای جنسی‌اند. رفتار جنسی و امیال جنسی خودآگاه می‌توانند به‌طور شگفت‌آوری ریشه‌های پیچیده‌ای در مقاصد ناخودآگاه داشته باشند (کجباف، 1394: 67). اریک فروم ارضای میل جنسی را نوعی محرک هیجانی زیست‌شناختی به حساب می‌آورد که با نیازها یا هنجارهای اجتماعی مانند همبستگی، عشق و نفرت - که از ساختار اجتماعی برمی‌خیزند- تفاوت دارد (کجباف، 1394: 56).

 

چارچوب نظری پژوهش

رفتار محصول نگرش و گرایش کنشگر اجتماعی است که در روایت‌های نظری متعددی تبیین‌شدنی است. این مقاله برای فهم نظری روابط جنسی پیش از ازدواج، با نگاهی تلفیقی، به نظریه‌های اینگلهارت و باومن و گیدنز اتکای بیشتری دارد. موضوع نظریۀ تحول فرهنگی اینگلهارت قادر به تبیین برخی متغیرهای مؤثر است و هم نظریۀ نوگرایی گیدنز و ویلیام گود و هم نظریۀ عشق سیال باومن می‌توانند ابعاد دیگری از این پدیده را تبیین کنند؛ ازاین‌رو، در چارچوب نظری این موضوع، از نظریۀ تحول ارزشی اینگلهارت، نظریۀ عشق سیال باومن و نظریۀ سکسوالیتۀ گیدنز استفاده شده است. از دید اینگلهارت تحولات و تغییرات فرهنگی برآمده از نوسازی سبب تغییر در باورها، نگرش‎‌ها و گرایش‌ها دربارۀ ازدواج و رابطه با جنس مخالف و درنهایت، عامل تغییر در رفتارها می‌شود. از دید باومن روابط انسان معاصر، سیال، شکننده و حساب‌گرانه‌اند. روابط به محض تقاضا برقرار می‌شوند و به میل و دلخواه خود می‌توانند گسسته شوند. نپذیرفتن مسئولیت و فردیت، مهم‌ترین عامل این سیال‌بودن است (باومن، 1384: 104). براساس نظریۀ گیدنز، روابط جنسی انسان پسامدرن از فضاهای مجازی جدید و فناوری‌های جدید، پلاستک‌وار، باز و بی‌پایان و تنوع‌طلب تأثیر می‌گیرند که بیشتر برای فرار از ازدواج و سلطۀ مردانه انجام می‌شوند؛ ازاین‌رو، تجربۀ جنسی قبل از ازدواج و بیرون از هنجارهای قانونی، صمیمیت و اعتماد و اخلاقیات را از بین می‌برد (الیوت و ترنز، 1390).

 

 

الگوی تحلیلی پژوهش

 

روابط جنسی پیش از ازدواج

 

نداشتن گرایش به ازدواج

پایبندی به ارزش‌های دینی

نگرش منفی به ازدواج

 

دوستی با جنس مخالف

 

بی اعتمادی در رابطه با جنس مخالف

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


شکل 1- الگوی تحلیلی پژوهش

 

 

روش‌شناسی پژوهش

روش این پژوهش، پیمایشی و جامعۀ آماری آن همۀ دانشجویان دختر و پسر دانشگاه اصفهان در سال تحصیلی 1396-97 در همۀ مقاطع تحصیلی است که تعداد کل آنها حدود 14300 نفر است. با استفاده از فرمول کوکران و مطالعه، تعداد 410 نفر برای نمونه انتخاب شدند؛ اما با توجه به تنوع گستردۀ جامعۀ آماری و افزایش دقت نمونه‌گیری و کاهش خطای نوع اول، نمونه به 430 نفر ارتقا داده شد.

اطلاعات و داده‌های موردنیاز با استفاده از پرسش‌نامه گردآوری شدند. بدین منظور از روش نمونه‌گیری سهمیه‌ای طبقه‌بندی شده و سپس نمونه‌گیری تصادفی ساده استفاده شد؛ پس از جمع‌آوری اطلاعات برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آمار توصیفی و استنباطی استفاده شد. برای سنجش روایی و پایایی نیز از ضرایب آزمون کرونباخ و اعتبار صوری استفاده شد.

 

جدول 1- ضریب آلفای کرونباخ گویه‌های مهم‌ترین متغیرهای پژوهش (همبستگی درونی گویه‌ها)

ردیف

متغیر

ضریب روایی

تعداد گویه

1

رابطۀ قبل از ازدواج جنسی

786/0

6

2

دوستی با جنس مخالف

756/0

5

3

نگرش به ازدواج

745/0

6

4

گرایش به ازدواج

757/0

5

5

اعتماد متقابل بین دو جنس

78/0

6

 

تعریف اصطلاحات و مفاهیم

ازدواج: زناشویی یا ازدواج فرایندی است که کنش متقابل بین دو فرد، یک مرد و یک زن را شامل می‌شود؛ زن و مردی که برخی شرایط قانونی را تحقق بخشیده‌اند و مراسمی برای برگزاری زناشویی خود برپا کرده‌اند و به‌طور کلی قانون عمل آنان را پذیرفته و بدان ازدواج اطلاق شده است (ساروخانی، 1370: 25).

رابطۀ جنسی: رابطه‌ای است که برای دو طرف ارضاکننده و بدون ترس و اضطراب باشد و دو طرف سعی کنند به نیازهای عاطفی - جنسی یکدیگر پاسخ مناسب بدهند (شیرمحمدی، 1386 :61). در این مقاله روابط با جنس مخالف شامل هرگونه روابط دختر و پسر در تمام سطوح عاطفی و جنسی با قصد ازدواج یا بدون قصد ازدواج است و شامل روابط در فضای مجازی هم می‌شود. رابطۀ جنسی هم به معنای هرگونه تماس و رابطۀ فیزیکی یا جنسی با دوستی از جنس مخالف است که قبل از هرگونه پیوند نکاحی و شرعی و ازدواج رخ داده باشد.

ارزش: ارزش‌ها را می‌توان مجموعه‌ای از پنداشت‌های اساسی نسبت به آنچه پسندیده است، دانست که تجلی‌گاه عمیق‌ترین احساسات مشترک نسبت به جهان‌ها در جامعه‌اند (چلبی، 1375: 60)‌. رفیع‌پور می‌گوید: ارزش، یک نوع درجه‌بندی، طبقه‌بندی و امتیازبندی پدیده‌ها (مثل کالاها) است؛ از خوب تا بد یا از مثبت تا منفی (رفیع‌پور، 1372: 269).

ارزش عبارت است از اعتقاد کلی فرد دربارۀ رفتارهای مطلوب و نامطلوب، اهداف یا حالت‌های غایی. ارزش‌ها در مرکز مفهوم خودمفهومی قرار دارند و بر تفکر و عمل به روش‌های مختلف تأثیر می‌گذارند. ارزش‌ها استانداردها یا معیارهایی برای ارزیابی اعمال و پیامدها، قضاوت‌کردن دربارۀ ایده‌ها و اعمال، طرح‌ریزی و هدایت اعمال، تصمیم‌گیری بین شقوق، مقایسه‌کردن خود با دیگران و مدیریت‌کردن بر تعاملات اجتماعی را فراهم می‌کنند.

به نظر روکیج، ارزش، عقیده یا باور نسبتاً پایداری است که فرد با تکیه بر آن، یک شیوۀ رفتاری خاص یا یک حالت غاییِ شخصی یا اجتماعی را به یک شیوۀ رفتاری خاص یا یک حالت غایی که نقطۀ مقابل حالت برگزیده قرار دارد، ترجیح می‌دهد (فرامرزی، 1378: 111).

شوارتز و بیلیسکی تعریفی از ارزش ارائه کرده‌اند که چند وجه اصلی دارد: ارزش‌ها ‌مفاهیم یا باورهایی‌اند که با رفتار یا حالت مطلوب مرتبط‌اند، ‌فراتر از موقعیت‌های خاص قرار می‌گیرند، راهنمای انتخاب و ارزیابی رفتار و حوادث به‌ شمار می‌روند و براساس اهمیت نسبی‌شان رتبه‌بندی می‌شوند (فرامرزی، 1378: 115).

نگرش: نگرش نظر، برداشت و طرز تلقی یک شخص دربارۀ یک پدیده است. نگرش فرد دربارۀ یک پدیده در مرحله‌ای است که آن فرد هنوز با آن پدیده تجربۀ شخصی زیادی نداشته است و هنوز به تصمیم‌گیری قاطع در رد یا تأیید آن نرسیده است؛ در حالی که گرایش، یک مرحله جلوتر از نگرش است و در آن سوگیری و موضع‌گیری وجود دارد. افراد در مرحلۀ نگرش به‌راحتی می‌توانند نظر خود را تغییر دهند (رفیع‌پور، 1372: 8-7). نگرش با توجه به تجارب فردی و شخصیت افراد، یک طرز فکر در یک شیوۀ خاص است. به‌طور معمول وقتی ما به نگرش‌های افراد اشاره می‌کنیم، درواقع تلاش می‌کنیم رفتار افراد را توضیح دهیم. به عبارتی، نگرش‌ها ترکیب پیچیده‌ای از شخصیت، باورها، ارزش‌ها و انگیزه‌ها هستند.

هر نگرش شامل سه بعد شناختى (مربوط‌ به‌ باورهای‌ گوناگون‌ و آگاهانۀ افراد نسبت به‌ یک‌ موضوع‌)، عاطفى (شامل عواطف و‌ احساساتی‌ است‌ که‌ براثر رویارویی‌ با یک‌ موضوع در شخص‌ برانگیخته‌ شده‌ است و ارزیابی او را از آن‌ موضوع‌ مشخص می‌کند) و رفتارى یا عمل (شخص‌ در برخورد با موضوع‌ مدنظر به‌ گونۀ معینی‌ رفتار می‌کند) می‌شود.

گرایش: اگرچه صاحب‌نظران دربارۀ ماهیت گرایش اتفاق نظر ندارند، از دید دورکیم، تمایل «خود» برای حرکت به‌سمت شیئی خوشایند، گرایش نامیده می‌شود. این تعریف، گونه‌ای طبقه‌بندی نیز به دست می‌دهد؛ یعنی به تعداد اشیایی که چنان حرکاتی را موجب می‌شوند، انواع گوناگونی از گرایش‌ وجود دارد.

گرایش نوعی تمایل را برای رفتار و قصد و نیت نشان می‌دهد. نگرش تنها نوعی شناخت و دانش اولیه نسبت به آن موضوع است؛ اما مشهورترین و مهم‌ترین نظریه را در زمینة گرایش، فیش باین و آیزن ارائه کرده‌اند (رفیع‌پور، 1372: 9). به عقیدة آنها براساس نظریۀ یادشده، متغیر گرایش «خود» تابع دو عامل دیگر، سبب بروز رفتار می‌‎شود :

الف)انتظارفایده: انتظار فایده به این معنی است که یک شخص تا چه حد از یک پدیده، انتظار فایده و سودمندی دارد؛ برای مثال یک دانشجوی ترویج کشاورزی فکر کند که روستا و اشتغال در آن تا چه حد می‌تواند برای حل مسائل او مفید باشد؛ بنابراین، انتظار فایده نشان‌دهندۀ عوامل مختلفی چون ارتباط‌داشتن و درک اهمیت و... برای یک پدیده نیز هست.

ب)ارزیابیفایده: که براساس آن می‌توان فهمید یک پدیده برای یک فرد تا چه اندازه فایده داشته است. هنجار ذهنی در نظریۀ فیش‌ باین و آیزن منعکس‌کنندۀ نفوذ و فشار اجتماعی روی یک شخص برای انجام یک رفتار است و این را می‌سنجد که افراد یا گروه‌های خاص تا چه حد رفتار او را تأیید خواهند کرد. این فشار به‌طور معمول ازسوی گروه مرجع - یعنی گروهی که فرد به آن متعلق است - بر شخص وارد می‌شود که شامل پدر، مادر، دوستان، همکاران یا کسانی است که با فرد ارتباط نزدیکی دارند.

تزیشه و کرومکا در زمینۀ گرایش به سه بعد عناصر ادراکی، عناصر ارزشیابانه و عناصر عملی و رفتاری اشاره می‌کنند (رفیع‌پور، 1372). منظور از عناصر ادراکی، اطلاعات ذهنی است و عناصر ارزشیابانه، عناصری‌اند که ازطریق آنها فایدۀ یک پدیده ارزیابی می‌شود. عناصر عملی و رفتاری نیز نشان می‌دهند یک فرد تا چه حد برای حل مشکلات خود به یک پدیده رجوع می‌کند؛ ازاین‌رو، عنصر مهم گرایش، عکس‌العمل‌های ارزیابی‌کننده‌ای است و همواره نوعی سوگیری و موضع‌گیری را در خود دارد.

در این مقاله از نظریۀ فیش باین و آیزن و گرایش به معنای تمایل و قصد و نیتِ همراه با سوگیری و موضع‌گیری استفاده شده است. رفتار یک فرد متأثر از قصد و نیت اوست. گرایش به‌سوی رفتارها و هنجارهای ذهنی، دو عامل مهم‌ است که در قصد و نیت فرد تأثیر می‌گذارد. این دو خود بر هم اثر می‌گذارند؛ در حالی که نگرش به‌منزلۀ طرز تلقی و برداشت مدنظر است.

 

 

 

 

 

 

عامل

گویه‌ها

ضریب استاندارد

ضریب بحرانی

معناداری

(p-value)

وضعیت

بار عاملی

Kmo

گرایش به ازدواج

عامل 1

ازدواج در صورت شرایط مناسب

53/0

43/8

***

مناسب              

70

856

ازدواج‌نکردن با دارندگان تجربۀ جنسی قبل از ازدواج

49/0

8/6

***

مناسب

71

ازدواج‌نکردن به‌دلیل بی‌اعتمادی کامل به جنس مخالف

65/0

34/7

***

مناسب

82

برای ازدواج هر اقدامی لازم باشد انجام می‌دهم

60/0

02/7

***

مناسب

76

تردید در ازدواج به‌دلیل شرایط فرهنگی جامعه

84/0

36/8

***

مناسب

79

با شرایط فرهنگی امروز جامعه تردید دارم که ازدواج کنم.

81/0

31/8

***

مناسب

79

ارتباط با جنس مخالف)

عامل 2

در حد معاشرت‌های اجتماعی عمومی رابطه دارم.

53/0

43/8

***

مناسب

76

در حد روابط اولیه و تماس تلفنی و فضای مجازی

65/0

34/7

***

مناسب

69

رابطه در حد رفاقت و دوستی خصوصی

86/0

43/8

***

مناسب

75

رابطه در حد روابط عاطفی و عشقی

84/0

36/8

***

مناسب

67

رابطه در حد روابط جنسی

60/0

02/7

***

مناسب

77

هیچ رابطه‌ای

84/0

36/8

***

مناسب

71

دوستی با جنس مخالف

عامل 3

داشتن دوست پسر یا دوست دختر

79/0

42/9

***

مناسب

72

احتمال دوستی با جنس مخالف در آینده

62/0

7

***

مناسب

81

تمایل به داشتن دوست پسر یا دوست دختر

58/0

12/6

***

مناسب

75

در حال حاضر در دانشکده کسی عاشق شما شده است؟

71/0

11/9

***

مناسب

83

آیا شما در حال حاضر در دانشکده عاشق کسی شده‌اید؟

62/0

32/7

***

مناسب

81

ازدواج و تشکیل خانواده اصلاً ضامن خوشبختی نیست

72/0

52/10

***

مناسب

68

نگرش

عامل 4

 نداشتن ضرورت: ازدواج امری سنتی و قدیمی است.

47/0

7

***

مناسب

73

 ازدواج به انسان امنیت روانی می‌دهد.

79/0

55/11

***

مناسب

81

 ازدواج امری مقدس است و باید انجامش داد.

36/0

32/5

***

مناسب

75

 رابطۀ جنسی قبل از ازدواج عشق را می‌میراند.

68/0

94/9

***

مناسب

64

ازدواج مانع پیشرفت انسان‌هاست.

 

8.13

***

مناسب

69

راه‌های ارضای جنسی زیادند. به ازدواج فکر نمی‌کنم.

86/0

43/8

***

مناسب

83

اعتماد

عامل 5

من به جنس مخالفم به هیچ وجه اعتماد ندارم.

743/0

59/8

***

مناسب

77

افرادی که تجربۀ ربطۀ جنسی قبل از ازدواج را دارند، قابل‌اعتماد نیستند.

69/0

54/7

***

مناسب

72

وفادارنبودن افرادی که تجربۀ رابطۀ جنسی قبل از ازدواج دارند.

82/0

21/8

***

مناسب

81

به‌سختی می‌توان به جنس مخالف اعتماد کرد.

81/0

72/8

***

مناسب

68

من خیلی زود به جنس مخالفم اعتماد می‌کنم.

72/0

36/7

***

مناسب

75

جدول 2- نتایج تحلیل اکتشافی همۀ عوامل

 

 

در این مطالعه با توجه به مطالعات پیشین و بر پایة نتایج فن تحلیل عاملی، 5 عامل به دست آمد که گرایش به ازدواج، نگرش به ازدواج، ارتباط با جنس مخالف، اعتماد به جنس مخالف و دوستی با جنس مخالف نامگذاری شدند. با توجه به آمارۀ kmo، می‎توان گفت داده‌ها برای تحلیل عاملی مناسب‌اند؛ درواقع، با سطح معناداری 000 =/0sig  و سطح اطمینان بیش از 99 درصد می‌توان گفت همۀ عناصر به‎‌کاررفته برای هر بعد، قدرت تبیین‌کنندگی مدنظر را دارند.

 

 

جدول 3- آزمون KMO و کرویت بارتلت مربوط بهرابطۀ جنسی قبل از ازدواج

شاخص‌ها

اندازۀ KMO

مجذور کای آزمون بارتلت

درجۀ آزادی

سطح معناداری

معناداری

861

78243.43

76

001/0

 

معنی‌داری آزمون کرویت بارتلت نشان‌دهندۀ این است که در ماتریس عامل‌ها به اندازۀ کافی همبستگی وجود دارد که بتوان تحلیل عوامل را ادامه داد. داده‌های جدول 3 معناداری شاخص‌ها را نشان می‌دهند. بر اساس نتایج جدول 3 و میزان خی دو در آزمون کرویت بارتلت می‌توان چنین استنباط کرد که در سطح معناداری 99 درصد فرض صفر تأیید نشده است؛ بنابراین، فرض یک یعنی کفایت الگو پذیرفته می‌شود و تحلیل عاملی به‌درستی انجام شده است. نزدیکی اندازۀ Kmo به 1 و میزان عددی بالای 6% برای این شاخص نشان‌دهندۀ کفایت مناسب نمونه‌گیری برای انجام تحلیل عاملی اکتشافی انجام‌شده است.

 

یافته‌های پژوهش

یافته‌های این پژوهش در دو بخش توصیف جامعۀ آماری و حجم نمونه و آمار تحلیلی تجزیه و تحلیل خواهند شد.

 

الف) توصیف جامعۀ آماری و حجم نمونه

در این پژوهش 32% از حجم نمونه را پسران و 68% از آن را دختران به خود اختصاص دادند. 5/24% از نمونۀ آماری را دانشجوبان فنی و مهندسی، 44% را دانشجویان علوم انسانی، 21% را دانشجویان علوم پایه، 4% را دانشجویان تریت بدنی، 4% را دانشجویان هنر و 3% را دانشجویان زبان‌های خارجی تشکیل داده‌اند. 61% از نمونه از مقطع کارشناسی و 30% از مقطع کارشناسی‌ارشدند. 9% از حجم نمونه را نیز دانشجویان مقطع دکتری شامل شده‌اند که کمترین حجم نمونه را تشکیل می‌دهند. میانگین سنی دانشجویان که به‌منزلۀ مشارکت‌کنندگان این پژوهش مطرح‌اند، 3/21 سال است و به ترتیب کمترین و بیشترین سن آنها 18 و 37 سال است.

%84 از نمونۀ بررسی‌شده اظهار کرده‌اند که حاضر به ازدواج با فردی نیستند که قبل از ازدواج رابطه جنسی داشته است. 88% از نمونه هم بیان کرده‌اند که داشتن رابطۀ جنسی قبل از ازدواج، عشق واقعی بین زوج‌ها را از بین می‌برد. 87% معتقدند کسانی که قبل از ازدواج رابطۀ جنسی داشته‌اند، اعتمادکردنی نیستند. 82% بیان کرده‌اند کسانی که قبل از ازدواج رابطۀ جنسی داشته‌اند، در زناشویی وفادار نخواهند بود. نتایج پژوهش نشان دادند 12% از پسران و 5% از دختران قبل از ازدواج رابطۀ جنسی داشته‌اند. 81% از پاسخگویان هم در مقابل این سؤال، پاسخ خیر یا نظری ندارم را انتخاب کرده بودند. همۀ مشارکت‌کنندگان در این پژوهش مجرد بودند؛ بنابراین، وضعیت تأهل در این پژوهش به‌منزلۀ یک متغیر مطرح نیست.

 

ب) آمار تحلیلی

در بخش آمار تحلیلی با توجه به سطح سنجش متغیرها و اهداف پژوهش از آماره‌های مقایسۀ میانگین‌ها (F)، آزمون همبستگی پیرسون (R) و تحلیل رگرسیونی چندمتغیره استفاده شد.

فرضیۀ اصلی این پژوهش وجود رابطه بین رابطۀ جنسی قبل از ازدواج و کاهش گرایش به ازدواج است. برای سنجش این فرضیه از دانشجویان سؤال شده است که آیا قبل از ازدواج با جنس مخالف رابطۀ جنسی داشته‌اید یا خیر. برای سنجش این رابطه از آزمون همبستگی پیرسون استفاده شد. براساس یافته‌های این آزمون، وجود رابطه بین رابطۀ جنسی پیش از ازدواج با کاهش گرایش به ازدواج با میزان 732/0 و 99 درصد اطمینان تأیید شد. میزان ضریب همبستگی 732/0 نشان‌دهندۀ رابطه‌ای قوی با جهت مثبت است؛ به این معنا که هرچه افراد قبل از ازدواج رابطۀ جنسی بیشتری با جنس مخالف داشته باشند، گرایش کمتری به ازدواج دارند (جدول 4).

 

 

 

جدول 4- بررسی همبستگی رابطۀ جنسی و گرایش به ازدواج

سطح معناداری دوطرفه

ضریب همبستگی پیرسون

متغیر مدنظر

000/0

732/0

رابطۀ جنسی پیش از ازدواج و کاهش گرایش به ازدواج

 

 

یکی از فرضیه‌های این پژوهش وجود رابطۀ جنسی بین دختر و پسر با کاهش گرایش به ازدواج است. برای این امر، دربارۀ داشتن روابط جنسی با جنس مخالف پرسش شده و برای سنجش گرایش به ازدواج از 6 گویه استفاده شده است. برای آزمون ضریب همبستگی پیرسون این فرضیه به آزمون گذاشته شد. براساس نتایج این آزمون، فرضیۀ رابطۀ دوستی بین دختر و پسر با کاهش گرایش به ازدواج اثبات شد. شدت این رابطه با میزان 732/0 درصد است که نشان‌دهندۀ یک رابطۀ قوی و مثبت است. نتیجۀ آزمون پیرسون نشان می‌دهد این رابطه با سطح اطمینان 99 درصد تأیید شد؛ به این معنی که هرچه روابط بین پسر و دختر در دوران قبل از ازدواج بیشتر و گسترده‌تر باشد، گرایش بیشتری به ازدواج بین آنها به وجود می‌آید (نگاه کنید به جدول 4).

 

 

جدول 5- روابط جنسی پیش از ازدواج و نگرش به ازدواج

sig

T

خطای استاندارد

انحراف معیار

میانگین

متغیرهای مدنظر

000/0

012/6

341

78/5

32/27

داشتن رابطۀ جنسی قبل از ازدواج

روابط جنسی پیش از ازدواج

 

656

72/6

63/21

نداشتن رابطۀ جنسی قبل از ازدواج

 

 

یکی دیگر از فرضیه‌های اصلی این پژوهش وجود رابطه بین رابطۀ جنسی قبل از ازدواج و نگرش به ازدواج است. برای سنجش آن از دانشجویان سؤال شده است که آیا قبل از ازدواج با جنس مخالف رابطۀ جنسی داشته‌اید یا خیر. برای سنجش این رابطه از آزمون تی استفاده شد. مقدار T به‌دست‌آمده (012/6) و سطح معناداری (000/0) معناداربودن تفاوت میانگین‌ها را نشان می‌دهند (نگاه کنید به جدول 5).

 

 

جدول 6- روابط جنسی پیش از ازدواج و بی‌اعتمادی به جنس مخالف

سطح معناداری دوطرفه

ضریب همبستگی پیرسون

متغیر مدنظر

000/0

64/0

روابط جنسی پیش از ازدواج و بی‌اعتمادی به جنس مخالف

 

 

یکی دیگر از فرضیه‌های اصلی این پژوهش وجود رابطه بین رابطۀ جنسی قبل از ازدواج و بی‌اعتمادی به جنس مخالف است. برای سنجش آن از دانشجویان سؤال شده است چقدر به جنس مخالف و کسانی که تجربۀ رابطۀ جنسی قبل از ازدواج داشته‌اند، اعتماد دارید. برای سنجش این رابطه از آزمون همبستگی پیرسون استفاده شد. براساس یافته‌های این آزمون، وجود رابطۀ جنسی پیش از ازدواج بر میزان اعتماد به جنس مخالف تأثیر منفی تعیین‌کننده‌ای دارد و با میزان 64/0 و 99% اطمینان تأیید شد. میزان ضریب همبستگی 64/0 نشان‌دهندۀ یک رابطۀ قوی با جهت مثبت است؛ به این معنا که هرچه افراد در قبل از ازدواج رابطۀ جنسی بیشتری با جنس مخالف داشته باشند، نسبت به جنس مخالف بی‌اعتمادترند (جدول 6).

 

تحلیل رگرسیونی چندمتغیری

با توجه به اینکه تأثیر متغیرهای مستقل بررسی‌شده بر کاهش گرایش به ازدواج بین دانشجویان به‎‌صورت جدا از هم و به طریق دومتغیری با هم مقایسه شده‌اند، ممکن است تأثیر برخی متغیرها زمانی که به‌صورت همبسته با هم می‌آیند، معنادار نباشد و به‌منزلۀ عاملی تأثیرگذار بر متغیر وابسته در تحلیل نهایی مطرح نباشند. بر همین مبنا، برای بررسی چنین وضعیتی از آمارۀ رگرسیون چندگانه استفاده شد تا هم تأثیر متغیرهای مختلف بر کاهش گرایش به ازدواج بررسی شود هم تعیین‌کننده‌های اصلی کاهش گرایش به ازدواج مشخص شوند (جدول 7).

 

 

جدول 7- آماره‌های الگوی رگرسیونی

        شاخص‌های

آماری الگوی 1

ضریب همبستگی چندگانه R

ضریب تعیین (R2)

ضریب تعیین تعدیل‌یافته

مقادیر

784/0

671/0

532/0

 

 

براساس اطلاعات جدول 7، مقدار ضریب همبستگی چندگانه (R) 864/0 است که نشان می‌دهد متغیرهای معنادار در معادلۀ رگرسیون با کاهش گرایش به ازدواج همبستگی بالایی دارند. مقدار ضریب تعیین (R2) 784/0 و مقدار ضریب تعیین تعدیل‌یافته (R2. Adjust) 671/0 است؛ یعنی براساس متغیرهای مستقل الگو، می‌توان 54 درصد از تغییرات کاهش گرایش به ازدواج را پیش‌بینی کرد.

نتایج حاصل از رگرسیون چندگانه در جدول 8 نشان می‌دهند با توجه به مقدار آزمون و معناداری آن در سطح 99% معادلۀ رگرسیون معتبر است و نتایج آن تحلیل‌پذیرند؛ ازاین‎رو، به‌دلیل بالابودن نسبی ضریب تعیین از آمارۀ تحمل استفاده می‌شود.

یکی از نتایج تحلیل رگرسیونی متغیرهای این پژوهش این است که بین خوابگاهی‌بودن و کاهش گرایش به ازدواج رابطه‌ای مشاهده نشد؛ در صورتی که به‌‎صورت جداگانه این رابطه تأیید شده بود؛ اما زمانی که با دیگر متغیرهای پژوهش همبسته شد، تأثیری در کاهش گرایش به ازدواج نگذاشت و نشان داد عاملی اصلی در کاهش گرایش به ازدواج جوانان نیست. با توجه با اطلاعات جدول، متغیرهای روابط جنسی پیش از ازدواج، دوستی بین دختر و پسر، میزان پایبندی به ارزش‌های دینی و بی‌‎اعتمادی به جنس مخالف 2/53 درصد واریانس کاهش گرایش به ازدواج را تبیین می‌کنند. ضریب رگرسیون استاندارد (Beta) نشان می‌دهد روابط جنسی پیش از ازدواج قوی‌ترین رابطه (463/0) را با کاهش گرایش به ازدواج دارند. میزان بتای بالای این متغیر که به‌منزلۀ مؤثرترین عامل در کاهش گرایش به ازدواج بین دانشجویان مطرح است، نشان‌دهندۀ اهمیت بالای رابطه‌های جنسی قبل از ازدواج در فرایند ازدواج است (جدول 8). با حذف دو گویه و تحلیل عاملی اکتشافی، گویه‌هایی که می‌توانستند در عامل دیگری هم قرار بگیرند، حذف شدند.

 

 

 

 

 

جدول 8- نتایج رگرسیونی متغیرهای مستقل با گرایش به ازدواج

متغیرها

ضرایب استانداردنشده

ضرایب استانداردشده

مقدار t

آمارۀ تحمل

VIF

عامل تورم واریانس

Sig

B

Std.Error

Beta

مقدار ثابت

871/39

67/12

 

160/3

 

 

001/0

روابط جنسی پیش از ازدواج

859/7

972/0

463/0

083/8

61.

1.63

000/0

دوستی بین پسر و دختر

067/0

027/0

145/0

464/2

64.

1.56

040/0

پایبندی به ارزش‌های دینی

066/2

687/0

173/0

006/3

68.

1.47

003/0

نگرش به ازدواج

005/0

006/.

083/0

880/0

67.

1.49

379/0

بی‌اعتمادی به جنس مخالف

320/13-

880/2

330/0-

626/4-

68.

1.47

000/0

 

 

عامل تورم واریانس (VIF) شدت هم‌خطی چندگانه را در تحلیل رگرسیون کمترین مربعات معمولی ارزیابی می‌کند و نشان می‌دهد چه مقدار از تغییرات مربوط به ضرایب برآوردشده بابت هم‌خطی افزایش یافته است. شدت هم‌خطی چندگانه را با بررسی بزرگی مقدار VIF ارزیابی می‌کنند و هرچه میزان آن به 1 نزدیک‌تر باشد به معنای وجودنداشتن هم‌خطی متغیرهای بررسی‌شده است. بیشترین میزان عامل تورم واریانس VIF متغیرهای بررسی‌شده 63/1 و کمترین مقدار آن 47/1 است که نشان می‌دهد بین متغیرها هم‌خطی وجود ندارد و نگران‌کننده نیست. همچنین براساس داده‌های جدول 8، آمارۀ تحمل همۀ متغیرهای بررسی‌شده بالای 61 صدم است؛ ازاین‌رو، مقادیر آمارۀ تحمل میزان هم‌خطی بین متغیرهای استفاده‌شده نگران‌کننده نیست.

 

نتیجه

کاهش گرایش به ازدواج و افزایش سن ازدواج مسئله‌ای چندبعدی است که از عوامل متعددی تأثیر می‌گیرد. این پژوهش به‌صورت مشخص با یک پرسش‎‌نامۀ از قبل تعیین‌شده این موضوع را بررسی کرده است؛ در صورتی که اگر با روشی غیر از پرسش‌نامه (کیفی و اکتشافی) موضوع بررسی می‌شد، ممکن بود پرده از واقعیات جدیدی برداشته شود که تاکنون برای ما ناشناخته و مبهم بوده است؛ ازاین‌رو، این پژوهش منکر وجود عوامل دیگر غیر از عوامل یادشده در کاهش گرایش به ازدواج بین جوانان نیست.

پژوهش حاضر بین دانشجویان دانشگاه اصفهان براساس پرسش‌نامه‌ای انجام شده است که نگارندگان این پژوهش تدوین کرده‌اند. این پژوهش در پی آزمون فرضیه‌هایی است که با توجه به اهداف و مبانی نظری طراحی شده است. براساس داده‌های پژوهش، معاشرت نزدیک و پیش‌رونده (جنسی) با جنس مخالف قبل از ازدواج سبب کاهش گرایش دختران و پسران مجرد نسبت به ازدواج نمی‌شود. روابط جنسی پیش از ازدواج که یا کمتر با قصد ازدواج است یا موجب پاسخگویی نیازهای عاطفی و جنسی افراد می‌شود، بیشتر با کاهش گرایش به ازدواج مرتبط است؛ بنابراین، فرض اصلی پژوهش مبنی بر تأثیر روابط جنسی پیش از ازدواج بر کاهش گرایش به ازدواج با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون در سطح معناداری 99 درصد رد شد. همچنین سایر عوامل بررسی‌شده به‌‎غیر از اعتماد بر گرایش به ازدواج تأثیر مثبت دارند. روابط جنسی قبل از ازدواج تنها بر میزان اعتماد به جنس مخالف تأثیر منفی گذاشته است. نتایج این فرضیه با یافته‌های حاصل از پژوهش خلج‌آبادی‌فراهانی (1395) و بارلو و همکاران[8] (2005) همسوست و نتایج پژوهش آنها را نیز تأیید می‌کند. نتیجۀ این فرضیه با نظریۀ میشل فوکو تحلیل‌پذیر است؛ او می‌گوید گسترش قلمروهای گوناگون شناخت (از شناخت دربارۀ سازوکار زیست‌شناختی تولیدمثل گرفته تا رفتارهای پرتنوع فردی و اجتماعی)، وضع نظامی از قوانین و هنجارها – پاره‌ای سنتی و پاره‌ای دیگر تازه – که بر نهادهای دینی، حقوقی، آموزشی و پزشکی تکیه داشت و تغییرات پدیدآمده در افراد براساس شیوه‌ای که به رفتارها، وظایف، لذت‌ها، احساس‎‌ها، هنجارها و رؤیاهای خود معنا و ارزش می‌بخشند، تحلیل‌شدنی هستند. براساس نظریۀ فوکو، در جامعۀ ایران تغییراتی که در صد سال اخیر از جنبه‌های فرهنگی، اجتماعی و شناختی به وجود آمده‌اند، تأمل‌برانگیزند. در این دوران تغییر روابط اجتماعی، رشد و گسترش طبقۀ متوسط شهری به‌منزلۀ قشر روشنفکر و امروزی، ارتباط و تعامل با کشورهای اروپایی و تدوین قانون تنظیم خانواده و... همگی تغییراتی بودند که سبب تحول ساختاری در نوع رابطه، تعریف لذت و احساس و تجدیدنظر در ارزش‌های سنتی و بازتولید معنای جدید برحسب مقتضیات زمان شدند؛ یکی از نتایج چنین تحولاتی تجدیدنظر نسبت به جنس مخالف، به‌ویژه در زودرسی یا تأخیر در ازدواج یا کنارگذاشتن امر ازدواج و تجرد قطعی بود.

براساس یافته‌های این پژوهش فرضیۀ دوستی و معاشرت با جنس مخالف سبب کاهش گرایش افراد به ازدواج می‌شود، با سطح اطمینان 99 درصد تأیید شد؛ بدین معنی که با افزایش دوستی و معاشرت‌های بین دختر و پسر گرایش آنها به ازدواج کمتر می‌شود و سن آنان برای ازدواج بالا می‎رود و زمینۀ رسیدن به سن تجرد قطعی فراهم می‌شود. این نتیجه با نظریۀ جهانی‌شدن گیدنز تحلیل‌پذیر است. بر وفق نظر گیدنز دوستی، صمیمیت و روابط جنسی، بخشی از روابط شخصی افراد به شمار می‌روند. این روابط در دوران سنتی براساس ارزش‌های خاص آن دوران همچون اخلاص، شرف و مانند آنها استوار بوده‌اند؛ اما در دوران بعد از سنت از فرایند مدرنیته و شکل متأخر آن و از ارزش‌های فراسنتی همچون وفاداری و درستی تأثیر می‌گیرند (گیدنز، 1388: 142-141). براساس این نظریه، گسترش دانشگاه به‌منزلۀ نهادی مدرن و حضور همزمان دو جنس مخالف در آن، شاکلۀ سنتی روابط این دو جنس که قبل از این جدا از هم بودند را بر هم زده و دوستی و رابطه‌ای جدیدی بین آنها در این فضای مدرن به وجود آورده و روابط را از شکل سنتی آن به شیوه‌ای جدید تبدیل کرده است. در این رابطۀ فراسنتی، نزدیکی این دو جنس به هم بیشتر شده و رابطۀ دوستی پایدار بین آنها شکل گرفته است؛ ازاین‌رو، رفتارهای سنتی که تا قبل از این بین این دو جنس بر مبنای عرف و سنن بوده است، به یکباره عمومی می‌شود و شکل جدیدی از رابطه بین این دو جنس بر مبنای ارزش‌های فراسنتی ایجاد می‌شود.

دیدن فیلم‌های ماهواره‌ای و استفاده از فضای مجازی نیز در کاهش گرایش جوانان به ازدواج مؤثر بوده است. فرهنگ متفاوت و نوع روابط افراد در سریال‌های ماهواره و نشان‌دادن خیانت‌های بسیار در محتوای اینگونه سریال‌ها سبب شده است جوانان نسبت به ازدواج و جنس مخالف خود نگرش منفی پیدا کنند و روابط آزاد را بر ازدواج ترجیح دهند. ماهواره‌ها تحول عظیم با تولید و پخش برنامه‌ها در سطح وسیع ایجاد می‌کنند. کنترل‌نشدن امواج ماهواره‌ای موجب شده است حجم وسیعی از برنامه‌های برون‌مرزی به فضای فکری جامعه وارد شود و بر ابعاد مختلف فردی و اجتماعی تأثیر بگذارد.

بی‌اعتمادی به جنس مخالف با کاهش گرایش به ازدواج براساس یافته‌های تحلیلی این پژوهش به اثبات رسید. این نتیجه نشان‌دهندۀ رشد و گسترش بی‌اعتمادی بین لایه‌های اجتماعی و حتی خانواده در ایران است. نتیجۀ این رابطه مؤید نظریۀ نوگرایی گیدنز دربارۀ بی‌اعتمادی در جهان مدرن است که می‌گوید گسترش بی‌اعتمادی و دورویی در روابط اجتماعی و گسترش انواع انحراف اخلاقی در سطح جامعه به نهاد خانواده و مناسبات انسانی نیز سرایت یافته است و دراساس، کیفیت ارتباط با دیگران را دچار شک و تزلزل کرده است (گیدنز، 1388: 44). براساس این نظریه، اعتماد به جنس مخالف برای تشکیل زندگی نیز دستخوش تغییر و تحولات جدی شده است که این روابط با توجه به مناسبات اجتماعی جدید به‌سمت بی‌اعتمادی سوق پیدا کرده‌اند.

درنهایت می‌توان اذعان کرد که تغییرات نگرشی و ارزشی دربارۀ معاشرت و دوستی دختر و پسر پیش از ازدواج، یکی از نشانه‌های تغییرات گستردۀ فرهنگی است که در جامعۀ در حال گذار ما در حال شکل‌گیری است. پدیدة روابط دختر و پسر، واقعیتی اجتماعی است که تغییر فرهنگی در نظام کلان اجتماعی ایران را نشان می‌دهد. این موضوع به ظاهر در یک پدیدۀ اجتماعی، مطالعه و پژوهش شده است؛ اما به‌لحاظ نظری و با توجه به تعامل موجود بین متغیرهای مختلف اجتماعی، می‌توان انتظار داشت در سایر عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نیز به نوعی با روند نوگرایی به‌ویژه نوگرایی ارزشی و گاه نوگرایی رفتاری روبه‌رو شویم.

 

پیشنهادهای پژوهش

الف) پیشنهادهای پژوهشی

1- با وجود کارآمدی و نتیجه‌بخش بودن پیمایش و پژوهش‌های کمی، شایسته است برای کشف واقعیات بیشتر و اظهارات خود جوانان، مسئلۀ کاهش گرایش به ازدواج به‌صورت کیفی و اکتشافی بررسی شود؛ بنابراین، پیشنهاد می‌شود این موضوع در سایر دانشگاه‌ها با روش کیفی انجام شود تا شناخت بیشتر و جامع‌تری نسبت به مسئلۀ مدنظر حاصل شود.

2 -بهتر است برای اصلاح رابطه‏ها و تغییر نگرش‌ها، روابط دختر و پسر و بایدها و نبایدها در این زمینه، نشست‏های علمی - تخصصی با حضور دانشجویان، جامعه‌شناسان و روان‌شناسان در سطح دانشگاه‌ها برپا شود. نتیجه‌ها و یافته‌های چنین نشست‌هایی هم ازطریق رسانه‌های جمعی و فضای مجازی، برای تأمین منافع عمومی در اختیار خانواده‌ها و جوانان قرار گیرد.

 

ب) پیشنهادهای عملیاتی

با توجه به جامعۀ مطالعه‌شده، پیشنهاد می‌شود دانشگاه نسبت به ازدواج جوانان در سیاستگذاری و برنامه‌ریزی جدیت بیشتری داشته باشد. این پژوهش دو پیشنهاد برای دانشگاه دارد: اول اینکه با آگاه‌کردن جوانان در زمینۀ آموزش‌های روابط زناشویی، آسیب‌ها و مسائل آن را بدون پرده بیان کند و با برگزاری کارگاه‌های آموزش مهارت‌های زندگی و جنسی و آموزش مهارت‌های شادی و نشاط و سازگاری، نگرش‌های مثبتی را ایجاد کند. دوم اینکه، مهارت‌های ارتباط با جنس مخالف به جوانان و دانشجویانی که قصد تشکیل خانواده را دارند، آموزش داده شوند. دانشگاه با ایجاد شرایط لازم و آماده‌کردن بستری برای شناخت عمیق‌تر دانشجویان نسبت به مسائل خانوادگی به دانشجویانی که قصد و گرایش به ازدواج دارند، می‌تواند به مراوده‌های دانشجویان پسر و دختر جهت و هدف بدهد؛ ازاین‌رو، ضروری است فعالیت‌ها و اقدامات دانشگاه در مراکز مشاوره و معاونت‌های فرهنگی بر محور آموزش مهارت‌های خانوادگی و زناشویی و روابط اجتماعی قرار گیرد.

 



[1] Zealek & Kanter

[2]Kajear & Peatersoon

[3]Harding & Jencks

[4] Brown et al.

[5]Alexander et al.

[6]Kamp Dush et al.

[7]Ghuman et al.

[8]Barlow et al.

آزادارمکی، ت.؛ شریفی‌ساعی، م.؛ طالبی، س. و ایثاری، م. (1390). «سنخ‌شناسی روابط جنسی پیش از ازدواج در ایران»، جامعهپژوهی فرهنگی، ش 2، ص 34-1.

الیوت، الف. و ترنر، آ. ب. (1390). برداشت‌هایی در نظریۀ اجتماعی معاصر، ترجمۀ: فرهنگ ارشاد، تهران: جامعه‌‎شناسان.

اینگلهارت، ر. (1382). تحول فرهنگی در جامعۀ صنعتی پیشرفته، ترجمۀ: مریم وتر، تهران: کویر.

باومن، ز. (1384). عشق سیال، ترجمۀ: حسن چاوشیان، تهران: ققنوس.

بستان‌نجفی، ح. (1390). «راهبرد پارادایم‌سازی اسلامی در حوزۀ جامعه‎‌شناسی خانواده و جنسیت»، مطالعات راهبردی زنان، ش 53، ص 41-21.

بهزاد، د. (1390). سنجش باورهای غلط غیرمنطقی جوانان پیش از ازدواج، شیراز: دانشگاه آزاد مرودشت.

چلبی، م. (1375). جامعهشناسی نظم، تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی، تهران: نشر نی.

حسینی، م. (1394). «بررسی رابطۀ عشق و رضایت زناشویی با هرزه‌نگاری جنسی در دانشجویان متأهل شهرستان بیرجند»، مطالعات زنان، س 13، ش 3، ص 52-29.

خلج‌آبادی‌فراهانی، ف. (1395). «فراتحلیل پژوهش‌های انجام‌شده در مورد رابطۀ جنسی قبل از ازدواج در دانشجویان در 15 سال گذشته (1394-13904)»، فصلنامۀ خانوادهپژوهی، ش 339، ص 367-347.

خلج‌آبادی‌فراهانی، ف. و شجاعی، ج. (1392). «بررسی نگرش دانشجویان دانشگاه‌های تهران نسبت به تأثیر معاشرت با جنس مخالف قبل از ازدواج بر رضایت زناشویی»، مطالعات راهبردی زنان، ش 61، ص 188-149.

خلج‌آبادی‌فراهانی، ف. و مهریار، الف. (1389). «نقش خانواده در ارتباطات با جنس مخالف قبل از ازدواج در دختران دانشجو در تهران»، خانوادهپژوهی، س 6، ش 24، ص 468-449.

خلج‌آبادی‌فراهانی، ف.؛ کاظمی‌پور، ش. و رحیمی، ع. (1390). بررسی تأثیر معاشرت با جنس مخالف قبل از ازدواج بر سن ازدواج، رضایت زناشویی و طلاق، طرح مشترک وزارت ورزش و جوانان و مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه، تهران.

خواجه‌نوری، ب. و دلاوری، م. (1391). «عوامل مؤثر بر دوستی دختر و پسر در بین جوانان شهر شیراز با تأکید بر فرایند جهانی‌شدن»، جامعهشناسی کاربردی، س 23، ش 46، ص 64-41.

ذکایی، م. (1384). «خرده‌فرهنگ یا فرهنگ مصرفی؛ پژوهشی در بین دختران دانش‌آموز تهران»، مجلۀ مطالعات فرهنگی و ارتباطات، ش 4، ص 26-1.

رفیع‌پور، ف. (1372). سنجش گرایش روستاییان به جهاد سازندگی، تهران: کیهان.

ریتزر، ج. (1390). نظریه‌های جامعهشناسی معاصر، ترجمۀ: محسن ثلاثی، تهران: علمی.

زیاری، م. (1390). مطالعۀ جامعهشناختی پنهانکاری جنسی در زندگی روزمرۀ دختران، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه اصفهان.

ساروخانی، ب. (1370). مقدمهای بر جامعهشناسی خانواده، تهران: سروش.

سلیمی‌نیا، ل. و جزایری، ع. (1384). «نقش سلامت روان در ظهور رفتارهای پرخطر نوجوانان»، فصلنامۀ رفاه اجتماعی، ش 19، ص 90-75.

شیخ‌دارانی، هـ؛ مهرابی، ح. کجباف، م. عابدی، م. (1387). «بررسی تأثیر آموزش مبتنی بر افزایش آگاهی از آسیب‌های ناشی از روابط آسیب‌زای دختر و پسر بر نگرش دانش‌آموزان دختر مدارس دورۀ متوسطۀ شاهین‌شهر»، دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، ش 38، ص 62-41.

شیرمحمدی، ح. (1386). «مفهوم رابطۀ جنسی در شریعت شیعی»، مجلۀ علوم اجتماعی، ش 2، ص 69-52.

صمدی، الف. (1383). مشکلات زنان و دختران مجرد بالای 28 سال در تهران، پروژۀ تحقیقاتی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.

عظیمی، م.؛ اعظم‌کاری، ف.؛ بیگناه، م. و رضامنش، ف. (1394). «ارزش‌ها، نگرش‌ها و الگوهای کنش جوانان در خصوص همسرگزینی و روابط پیش از ازدواج؛
مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه‌های استان خراسان رضوی»، مجلۀ علمی - پژوهشی راهبرد فرهنگ، ش 29، ص 179-212.

علی‌تبار،‌ هـ. (1393). «بررسی رابطۀ بین رابطۀ جنسی پیش از ازدواج با نگرش به روابط فرازناشویی»، فصلنامۀ خانوادهپژوهی، س 10، ش 38، ص 267-255.

فرامرزی، د. (1378). «نظریۀ ساختار مدور ارزش‌های شوارنز»، نامۀ پژوهش، ش 15، ص 121-102.

فوکو، م. (1384). تاریخ جنسیت، ترجمۀ: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نشر نی.

قادرزاده، الف.؛ محمدی، ف، و محمدی، ح. (1396). «جوانان و روابط پیش ازازدواج؛ مطالعۀ کیفی زمینه‌ها، تعاملات و پیامد‌های آن»، مجلۀ علمی - پژوهشی راهبرد فرهنگ، ش 38، ص 40-6.

قاسمی، و. (1385). «سنخشناسی دانشجویان بر مبنای پدیدۀ روابط دوستانۀ دختر و پسر؛ مورد مطالعه دانشگاه صنعتی اصفهان»، فصلنامۀ مطالعات جوانان، ش 7، ص 113-90.

قانع‌عزآبادی، ف. (1393). داغ ننگ تجرد دختران 30 سال و بالاتر در سطح تجربۀ فردی و نگرش اجتماعی، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه اصفهان.

کاظمی‌پور، ش.؛ رحیمی، ع. و ‌خلج‌آبادی‌فراهانی، ف. (1392). «بررسی تأثیر معاشرت با جنس مخالف قبل از ازدواج بر سن ازدواج و تمایل به ازدواج در بین دانشجویان دانشگاه‌های تهران»، خانوادهپژوهی، ش 33، ص 28-7.

کجباف، م. (1394). روانشناسی رفتار جنسی، تهران: روان.

گرمارودی، غ.؛ مکارم، ج.؛ علوی، ش. و عباسی، ز. (1388). «عادات پرخطر بهداشتی در بین دانش‌آموزان تهرانی»، فصلنامۀ پژوهشکدۀ علوم اجتماعی، ش 1، ص 9-1.

گلزاری، م. (1384). «روابط بین دختر و پسر و نظریه‌های روان‌شناسی»، فصلنامۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ش 1، ص 122-105.

گیدنز، آ. (1385). پیامدهای مدرنیت، ترجمۀ: محسن ثلاثی، تهران: مرکز.

گیدنز، آ. (1388).تجدد و تشخص، ترجمة: ناصر موفقیان، تهران: نشر نی.

محمودیان، ح. (1383). «سن ازدواج در حال افزایش: بررسی عوامل پشتیبان»، مجلۀ علوم اجتماعی، ش 24، ص 34-49.

موحد،م.؛عنایت،ح.وعباسی‎شوازی، م.(1385). «بررسیرابطۀعواملاجتماعی وفرهنگیبانگرشدانشجویاننسبتبهمعاشرتودوستیدخترو پسرپیشازازدواج»، مجلۀعلوماجتماعیوانسانیدانشگاهشیراز، ش 36، ص 165-147.

میرزایی، خ. و برغمدی، هـ. (1389). «بررسی رابطه با جنس مخالف و عوامل مرتبط با آن»، فصلنامۀ رفاه اجتماعی، ش 131، ص 158-134.

Alexander, M. Grade, L. Kanade, S. Shireen, J.& Bela, G. (2006) “Romance and Sex: Premarital Partnership Formation among Young Women and Men.” Reproductive Health Matters, 14: 144-155.

Barlow, A. Duncan, S. Grace, J. & Alison, P. (2005) Cohabitation, Marriage and the Law, Social Change and Legal Reform in the 21st Century, Oxford: Hart Publishing.

Beck, P. (2002) Key Terms in Discourse Analysis, University of Dayton press:Continuum International Publishing.

Brown, S. Sanchez, L. Nock, S. Deines, J. & Wright, J. (2006) “Links between Premarital Cohabitation and Subsequent Marital Quality, Stability and Divorce: A Comparison of Covenant versus Standard Marriages.” Science Research, 35: 456-470.

Etaugh, C. A. & Bridges, J. S. (2004) The Psychology of Women: A Lifespan Perspective, USA:Pearson.

Foorman, L. (2002) “Global Perspectives on the Sexual and Reproductive Health of Adolescents: Patterns, Prevention and Potential.”Lancet, 369: 1220-1231.

Ghuman, S. H. Loi, V. M. Huy, V. T. & Knodel, J. (2006) “Continuity and Change in Premarital Sex in Vietnam.” Journal of International Family Planning Perspectives, 32 (4): 32-56.

Giddenns, A. (1992) The Transformation of Intimacy: Sexuality, Love & Eroticism in Modern Societies, California: Stanford University Press.

Harding, D. & Jencks, C. H. (2003) “Changing Attitudes toward Premarital Sex.” Public Opinion Quarterly, 67(2): 232-256.

Hedayati Moghaddam, M. R. Eftekharzadeh Mashhadi, I. Fathimoghadam, F. & Pourafzali, S. J. (2015) “Sexual and Reproductive Behaviors among Undergraduate University Students in Mashahd; a City in Northeast of Iran.” Journal of Reproduction and Infertility, 16 (1): 43-48.

Kajear, I. & Peatersoon, R. (1984) “Sexual Values and Early Experiences among Young People Coming of Age in South and Southeast Asia: YouthCourtship and Sexuality.” Surrey, UK: Curzon Press, Richmond, 23: 324-246.

Kamp Dush, C. M. Ohan, C. & Kleinbauml, S. (2003) “The Relationship Between Cohabitationand Marital Quality and Stability: Change Across Cohorts?” Journal of Marriage and Family, 65: 121-144.

Lee, G. R. & Payne, K. (2010). “Changing Marriage Pattern since 1970: What’s going on and why?” Journal of Comparative Family Studies, 41 (4): 154-168.

Mohammad, K. Khalej AbadiFarahani, F. & Shojaee, J. (2007) “Sexual Risk-Taking Behaviors Among Boys Aged 15-18 Years in Tehran.” Journal of Adolescent Health, 41 (4): 58-74.

Regner, T. & Aker, L. (2011) “Premarital Sex and Marital Satisfaction of Middle Age Men and Women: A Study of Marriage Lithuanian Couples.” Journal of Sex Role, 60: 184-171.

Schumm, W. P. Silliman, B. & Bell, D. B. (2000) “Connecting Experiences: Aadolesecnt Family Life as a Unifying Entity.Unpublished Doctoral Dissertation". Journal of Sex Marital Therapy, 26: 89-117.

Vakilian, K. Mousavi, S. A. & Keramat, A. (2014) “Estimation of Sexual Behavior in the 18-24 Years Old Iranian Youth based on a Crosswise Model Study.” BMC Research Note, 14: 7-28.

Wells, B. E. & Twenge, J. M. (2005) “Changes in Young People’s Sexual Behavior andAttitudes, 1943–1999: A Cross-Temporal Meta-Analysis.” Review of Genera Psychology, 9:249-261.

Zealek, A. & Kanter, S. (1980) “Opposite-Sex Friendship: Sex Differences and Similaritiesin Initiation, Selection and Dissolution.” Personality and Social Psychology Bulletin (PSPB), 27 (10): 7-33ّ.