دانشگاه اصفهان پژوهش های راهبردی مسائل اجتماعی 3041-8623 15 3 2026 09 23 Trauma Formation Process in Orphaned and Under-Supervised Adolescents Residing in Semi-Family Centers in Karaj: A Grounded Theory Approach فرایند شکل‌گیری آسیب‌دیدگی نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مقیم مراکز شبه‌خانواده در شهر کرج: رویکرد گراندد تئوری 107 128 30096 10.22108/srspi.2025.144596.2091 FA علی اصغر اسمعیل زاده دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران حسن رضا یوسفوند استادیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران داریوش رضاپور دانشیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران حسین نازک تبار دانشیار گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران Journal Article 2025 03 08 <strong>Introduction</strong> Social trauma among orphaned and inadequately supervised adolescents in semi-family (foster care) centers poses a significant challenge to social security, with potential long-term repercussions including mental health disorders, delinquency, identity crises, and erosion of social cohesion. In Iran, family disintegration—stemming from parental addiction, divorce, domestic violence, and structural poverty—often leads to the placement of adolescents aged 12 to 17 years in welfare-operated semi-family centers designed to replicate family environments. However, abrupt separation from their families, weak caregiver attachments, and institutional limitations frequently exacerbate rather than alleviating their trauma. While quantitative studies have documented the prevalence of these issues, there remains a notable gap in qualitative, process-oriented insights into how trauma emerges and intensifies from the perspectives of the adolescents themselves, particularly in urban contexts, such as Karaj, Alborz Province. This grounded theory study aimed to explore the dynamic process of trauma formation, focusing on familial precursors and institutional interactions that transformed individual suffering into broader social vulnerability.   <strong> </strong> <strong>Materials & Methods</strong> This study utilized a qualitative design based on Strauss and Corbin’s (1990) grounded theory methodology. The research population included orphaned and inadequately supervised adolescents living in three semi-family centers managed by the Alborz Province Welfare Organization in Karaj. Purposive sampling was followed by theoretical sampling and continued until theoretical saturation was attained. A total of 17 in-depth semi-structured interviews (9 boys and 8 girls) were conducted, ensuring diverse representation in terms of age, gender, length of stay, and referral pathways. Each interview lasted between 45 to 70 minutes, was audio-recorded with informed consent, fully transcribed, and analyzed by using MAXQDA 2022, following sequential stages of open, axial, and selective coding. To enhance credibility, the study employed developmentally adapted member-checking (using simplified verbal and visual summaries), independent dual coding, a detailed audit trail, prolonged engagement, and reflexive memo writing.   <strong>Discussion of Results & Conclusion</strong> The analysis identified the "process of trauma formation" as the core category emerging from an interconnected paradigm of conditions, interactions, and consequences. The resulting paradigmatic model is illustrated below: This model revealed trauma as a cyclical, self-reinforcing process: familial collapse prior to referral initiated the cycle and institutional experiences—such as abrupt separation, weak caregiver bonds, and frequent transfers—tended to amplify, rather than disrupting this cycle. The untreated consequences posed threats to long-term individual functioning and societal security. Semi-family centers designed to be protective environments paradoxically became sites of secondary traumatization when attachment needs were unmet. These findings not only align with international evidence regarding the institutional reinforcement of developmental trauma, but also provide locally relevant insights into Iranian urban contexts. To break this cycle, trauma-informed systemic reform is essential. This includes attachment-focused caregiver training, life skills, and mental health programs within the centers, preventive family support for at-risk households, and inter-institutional coordination between welfare, education, and law enforcement agencies. Only through such integrated, experience-sensitive interventions can semi-family centers evolve from perpetuating trauma to becoming genuine platforms for healing and resilience. آسیب‌های اجتماعی نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست به‌ویژه در مراکز شبه‌خانواده، یکی از مسائل کلیدی امنیت اجتماعی است که می‌تواند به اختلالات روانی، بزهکاری و کاهش همبستگی اجتماعی منجر شود. مسئلۀ اصلی این پژوهش، بررسی فرایند شکل‌گیری آسیب‌دیدگی نوجوانان (سنین 12 تا 17 سال) در این مراکز است؛ با تمرکز بر زمینه‌های خانوادگی مانند اعتیاد والدین، طلاق، خشونت خانگی و فقر که اغلب به بی‌سرپرستی یا بدسرپرستی منجر می‌شود. این مطالعۀ کیفی با رویکرد گراندد تئوری اشتراوس و کوربین (<strong>1990</strong>) انجام شد و هدف آن کاربردی است. جامعۀ آماری شامل نوجوانان ارجاع‌شده به مراکز شبه‌خانوادۀ سازمان بهزیستی استان البرز بود. نمونه‌گیری هدفمند و نظری تا اشباع نظری ادامه یافت و از مجموع 17 مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با 9 پسر و 8 دختر (با حداکثر تنوع در سن، جنسیت، مدت اقامت و دلایل ارجاع) استفاده شد. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار MAXQDA 2022 در سه مرحلۀ کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد. یافته‌ها در قالب مدل پارادایمی نشان داد که آسیب‌دیدگی نوجوانان (مقولۀ هسته) نتیجۀ شرایط علّی (بی‌سرپرستی، بدسرپرستی، خانوادۀ ازهم‌گسیخته و فقر اقتصادی)، زمینه‌ای (حاشیه‌نشینی، بیکاری والدین و محله‌های جرم‌خیز) و مداخله‌گر (بیماری روانی والدین، عدم‌پذیرش بستگان و خیانت زناشویی) است. این شرایط به راهبردهایی مانند فرار از منزل یا ارجاع به مراکز منجر می‌شود و پیامدهایی مانند افسردگی، افت تحصیلی، رفتارهای پرخطر و اختلال کارکردی اجتماعی به دنبال دارد. این آسیب‌ها نه‌تنها نتیجۀ اختلالات کارکردی است، می‌تواند باعث تشدید آن‌ها در جامعه شود. پژوهش پیشنهاد می‌کند که مداخلات حمایتی مبتنی بر تقویت پیوندهای اجتماعی و آموزش مهارت‌های زندگی در مراکز شبه‌خانواده انجام شود تا چرخۀ آسیب کاهش یابد. https://ssoss.ui.ac.ir/article_30096_5da5dd942628ab657aec54e5142b572a.pdf